Nhạc sĩ Huy Thục bên cây đàn piano của mình.

Nhạc sĩ của quân đội

Ở khu tập thể Mai Dịch (Hà Nội), nhiều người biết đến gia đình nhạc sĩ Huy Thục. Ở tuổi 93, vị nhạc sĩ, Đại tá quân đội tuy đã yếu hơn trước, không nhớ được nhiều chi tiết. Nhưng trong từng cử chỉ, ánh nhìn, vẫn hiện rõ sự điềm đạm, chuẩn mực của một người lính từng trải, cùng nét mềm mại của một nghệ sĩ dành trọn đời cho âm nhạc.

Nhạc sĩ Huy Thục, tên đầy đủ là Lê Huy Thục, sinh năm 1933 tại Lý Nhân, Hà Nam (nay là tỉnh Ninh Bình), lớn lên ở Hà Nội. Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông tham gia Đội thiếu niên nhi đồng cứu quốc phố Mai Hắc Đế. Năm 1946, ông nhập ngũ vào Đại đội 1, Tiểu đoàn 105, chiến đấu tại Nam Định.

Nhờ có năng khiếu âm nhạc, ông được cử đi học đàn violon, rồi về công tác tại Đoàn văn công Quân khu 3, Đoàn văn công Tổng cục Chính trị. Từ năm 1954 -1956, ông làm việc tại Đoàn văn công Quân khu Hữu Ngạn, sau đó trở thành một trong những học viên lớp sáng tác đầu tiên của Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam). Một thời gian sau, ông lại được cử đi tu nghiệp tại Nhạc viện Liszt ở Hungary. Về nước, ông tham gia giảng dạy ở Trường Nghệ thuật quân đội (nay là Trường Đại học Văn hóa nghệ thuật quân đội).

Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhạc sĩ Huy Thục vào chiến trường, đi dọc Hà Tĩnh - Quảng Trị - Huế, vừa sáng tác, biểu diễn phục vụ bộ đội, nhân dân, vừa tham gia chiến đấu, tăng gia sản xuất. Sau khi đất nước thống nhất, nhạc sĩ tiếp tục hoạt động nghệ thuật, giảng dạy và giữ vai trò lãnh đạo Đoàn Ca múa Tổng cục Chính trị (Quân đội nhân dân Việt Nam). Ông từng là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhạc sĩ Việt Nam khóa III và IV.

Nhạc sĩ Huy Thục có gia tài hơn 450 tác phẩm thuộc nhiều thể loại. Các ca khúc của ông gắn liền với đời sống chiến đấu và sinh hoạt của người lính, để lại dấu ấn sâu đậm trong công chúng. Có thể kể đến như: “Kèn xuất trận” (thơ Tô Đức Chiêu), “Tiếng hát trên đường quê hương”, “Ơi dòng suối La La”, “Tiếng đàn Ta-lư”, “Tiến lên chiến sĩ đồng bào” (phổ thơ Hồ Chí Minh), “Bác đang cùng chúng cháu hành quân”, “Đợi” (thơ Vũ Quần Phương)…

Về tác phẩm khí nhạc, ông viết độc tấu đàn bầu “Vì miền Nam”, độc tấu trống dân tộc “Nhịp điệu nước non”. Ông sáng tác hợp xướng “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”, âm nhạc cho vũ kịch “Ngọn lửa Nghệ Tĩnh” (viết cùng nhạc sĩ Nguyễn Thành và Lương Ngọc Trác), “Tiến lên giành toàn thắng” (chương I)... Ngoài ra, ông còn viết âm nhạc cho sân khấu, điện ảnh, xuất bản tuyển tập và album…

Với những đóng góp xuất sắc cho âm nhạc cách mạng Việt Nam, nhạc sĩ Huy Thục đã được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật đợt 1, Huân chương Chiến công hạng Nhì, Huân chương Độc lập hạng Ba và rất nhiều huân chương, huy chương cao quý khác. Vở vũ kịch “Ngọn lửa Nghệ Tĩnh” (phần âm nhạc viết chung) được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật.

Ra mặt trận phục vụ cuộc chiến đấu nóng bỏng

Trong hành trình sáng tác, quãng thời gian vào chiến trường để lại dấu ấn sâu sắc nhất trong ký ức và âm nhạc của nhạc sĩ Huy Thục, cũng chính là giai đoạn ông cho ra đời nhiều ca khúc có sức lan tỏa mạnh mẽ trong nền âm nhạc Việt Nam. Nhạc sĩ Huy Thục chia sẻ, tháng 12-1964, sau khi kết thúc đợt sáng tác nhạc cho vũ kịch “Ngọn lửa Nghệ Tĩnh”, ông quyết định gác lại những dự định sáng tác quy mô lớn để ra mặt trận, trực tiếp viết phục vụ cuộc chiến đấu nóng bỏng đang diễn ra.

Hành trình vào chiến trường bắt đầu bằng những trải nghiệm khốc liệt. Đến Hà Tĩnh, chứng kiến một trận bom phủ đầu dữ dội, mất mát đau thương, ông không ngủ được. Tình cờ đọc được bài thơ “Kèn xuất trận” của tác giả Tô Đức Chiêu từ một tờ tạp chí cũ, ông phổ nhạc và hát ngay cho cán bộ, chiến sĩ nghe. Bài hát nhanh chóng được thu thanh, phát trên sóng và lan rộng khắp mặt trận. Thành công ấy tiếp thêm niềm tin để ông tiếp tục đi sâu vào chiến trường, sáng tác.

Nhạc sĩ Huy Thục kể, chiến tranh càng ác liệt, càng thôi thúc ông sáng tác. Khi đến Quảng Trị, ông viết “Tiếng hát trên đường quê hương”, với hình ảnh người chiến sĩ vượt qua gian khổ, vững vàng đi giữa đạn bom. Đến mặt trận Đường 9 - Khe Sanh, trước chiến thắng của tiểu đội Bùi Ngọc Đủ tại đồi Không Tên, hình ảnh dòng suối La La hiện lên trong tâm trí ông như một bức tranh sống động. Chỉ trong hai ngày, ông hoàn thành “Ơi dòng suối La La”. “Thật không ngờ bài hát tôi viết tại mặt trận, phối ngay cho dàn nhạc nhỏ để đội văn công xung kích biểu diễn phục vụ liên tục, lại được các chiến sĩ Đường 9 yêu thích, đi đâu họ cũng hát vang”, nhạc sĩ Huy Thục tâm sự.

Một trong những dấu ấn sâu sắc nhất trong khoảng thời gian này là sự ra đời của “Tiếng đàn Ta-lư”. Sau khi chứng kiến sự hy sinh của một đại đội công binh, đau buồn vô hạn, nhạc sĩ Huy Thục cầm bút sáng tác. Ông nói rằng, phải viết một bài hát lạc quan để mọi người cùng vượt qua mất mát. Từ chất liệu dân ca Vân Kiều, ca khúc trong sáng, tươi vui ra đời. “Kẻ thù muốn vùi dập sự sống ở đây thì chính trong cái ác liệt ấy, niềm lạc quan vẫn nảy mầm xanh tươi giữa Đường 9 - Khe Sanh”, nhạc sĩ chia sẻ. Bài hát hoàn thành ngày 6-9-1967, ngay tại chiến trường. Cuối năm 1968, “Tiếng đàn Ta-lư” được biểu diễn báo cáo trước Bác Hồ, với phần thể hiện của Nghệ sĩ nhân dân Tường Vi. Từ ca khúc này, nhạc sĩ Huy Thục được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhì.

Cứ thế theo nguồn cảm hứng, ông viết tiếp “Trung đoàn Dũng sĩ Gio An”, “Những sân ga những chuyến tàu”, “Đoàn nghĩa binh cách mạng”, “Em là chiến sĩ nuôi quân”, “Lại mà xem tiểu đội em đánh Mỹ”, “Xe vào trận tuyến”, “Cô gái Pa Kô đi tải đạn”... Chuẩn bị đón xuân 1969, ông đã phổ nhạc bài “Tiến lên chiến sĩ đồng bào” từ bài thơ chúc Tết của Bác Hồ.

Đặc biệt, ca khúc ghi dấu ấn lớn trong cuộc đời sáng tác của nhạc sĩ Huy Thục là “Bác đang cùng chúng cháu hành quân” với giai điệu hào hùng, thể hiện khí thế hừng hực của đoàn quân quyết thắng, nguyện mãi đi theo con đường cách mạng của Đảng và Bác Hồ: “Đêm nay trên đường hành quân ra mặt trận/ Trùng trùng đoàn quân tiến bước theo con đường của Bác/ Nở ngàn hoa chiến công ta dâng lên Người/ Dâng lên tới Đảng cả niềm tin chiếu sáng ngời”.

Nhạc sĩ Huy Thục kể, ngày Bác Hồ ra đi, cả đất trời thấm đẫm nước mắt. Sau khi cùng đoàn nhạc sĩ quân đội vào viếng Bác, ông trở lại chiến trường, chứng kiến các chiến sĩ đã vượt lên đau thương, nắm chắc tay súng, giữ vững ý chí chiến đấu, truyền cảm hứng cho ông sáng tác ca khúc “Bác đang cùng chúng cháu hành quân”. Ca khúc nhanh chóng được phổ biến rộng rãi khắp cả nước, là một trong 10 bài hát quy định trong Quân đội nhân dân (nay là 15 bài hát).

“Những ca khúc của tôi đã ra đời từ trong lửa đạn đau thương và niềm tự hào của người lính nơi tuyến đầu. Đấy là những bài hát được viết ra bằng máu, bằng sự hy sinh mà cả dân tộc đã từng nếm trải. Tôi sẽ không bao giờ có được những bài hát ấy, nếu không có những năm tháng đi cùng chiến sĩ ngoài mặt trận”, nhạc sĩ Huy Thục khẳng định.

Nhạc sĩ Huy Thục hiện đang sống sum vầy cùng đại gia đình, nơi những giá trị mà ông tích lũy suốt cuộc đời được truyền lại cho các thế hệ. Di sản âm nhạc của nhạc sĩ Huy Thục không chỉ là những tác phẩm gắn với một thời “hoa lửa”, mà còn là nguồn cảm hứng bền bỉ, góp phần nuôi dưỡng và lan tỏa những giá trị của văn hóa, nghệ thuật cách mạng trong đời sống hôm nay.

Nguồn Yên Nga (hanoimoi)

Nếu bạn từng xem nhãn cây hoặc lật qua danh mục hạt giống, có lẽ bạn đã thấy một số "vùng" được liệt kê. Những con số này đề cập đến Bản đồ Vùng Chịu Lạnh của Cây trồng USDA, công cụ tiêu chuẩn mà người làm vườn sử dụng để tìm hiểu loại cây nào có thể sống sót qua mùa đông.

Việc biết vùng khí hậu trồng trọt của bạn giúp bạn tránh trồng những loại cây không sống sót qua mùa đông và cung cấp cho bạn manh mối về thời điểm thích hợp để trồng.

KHU VỰC TRỒNG TRỌT CỦA USDA LÀ GÌ?

CÁCH TÌM KHU VỰC CỦA BẠN

Tìm hiểu về cây táo tàu

Tên thực vật: Ziziphus

Tên thường gọi: Quả táo tàu bông, Táo sa mạc, Anh đào Ấn Độ Azufaifo, Quả hòe Ấn Độ Datte Chinoise, Quả táo tàu Ấn Độ, Mận Ấn Độ, Quả Jujuba, Malay Jujubeberra (Pashto), Badari, Ber, Beri, Filzblattrige Jujube, Táo Trung Quốc, Hồng Tsao, Sanebuto-natsume , Cherumali, Dadara, Elandai, Perita Haitiana, Coolie Plum

Khu vực USDA: 7-12

Đặc điểm cây táo tàu

• Cây Táo tàu có thể cao tới 20-40 feet. Nó có vỏ màu xám nhạt với các quả có hình bầu dục, mọc đơn thành phiến.
• Chúng chuyển từ màu nâu sẫm đến màu đen tím khi trưởng thành và phát triển thành các nếp nhăn như một quả chà là nhỏ.
• Quả có mùi vị của quả táo và một nhân giống như quả ô liu, có hai hạt.

Các loại cây táo tàu

• Chico Jujube cho quả tròn, đáy dẹt và có vị ngọt, thơm.
• Umran là một giống lớn có vỏ nâu và vị ngọt.
• Gular Bashi có kích thước vừa phải, quả mọng nước, dễ tách hạt.
• Honey Jar Jujube tạo ra trái cây ngọt vừa và nhỏ chín sớm vào đầu mùa.
• Katha phal có quả nhỏ đến trung bình với vỏ màu vàng đỏ.
• Seo ber có cùi rất ngọt và mọng nước, vỏ dày.
• Táo tàu Sơn Tây là một giống tự cho quả. Nó có hình dạng tròn và hương vị giống như táo.
• Sugar Cane Jujube nhỏ hơn Li và có vị ngọt, thịt giòn. Cây chịu hạn, chống sâu bệnh.

Cách trồng cây táo tàu

Trồng táo bằng cành giâm

• Chọn những thân cây dài từ 4-6 inch với những chiếc lá nhỏ ở gần ngọn và những chiếc lá trưởng thành ở phía dưới.
• Cắt nhiều cành vì đôi khi cành giâm không ra rễ.
• Giâm cành trực tiếp trong vườn hoặc thùng chứa.

Trồng táo bằng hạt giống

Trồng táo tàu bằng hạt là trúng hay lỡ. Vì hầu hết các cây đều tạo ra quả mà không cần thụ phấn chéo và hạt lấy từ quả của cây tự thụ phấn thường không sống được.

• Thu 3-4 hạt táo tàu vào cuối mùa hè hoặc mùa thu sau khi quả chín chuyển sang màu nâu đỏ.
• Ngâm nó trong nước ấm trong một giờ, chà và làm sạch nó đúng cách.
• Cẩn thận phá vỡ phần bên trong bằng một chiếc máy cắt hạt cầm tay, nó giúp gắn đá quý một cách nhanh chóng.
• Gieo hạt sâu 1/2 inch trực tiếp vào đất vườn hoặc chậu.
• Để tiết kiệm thời gian, bạn nên lấy một cây táo tàu phát triển tốt từ vườn ươm. 

Kỹ thuật chăm sóc cây táo tàu

Phân bón

• Cây sẽ phát triển tốt với ít hoặc không cần bón phân.
• Để tăng thêm sự phát triển, thỉnh thoảng bạn có thể cho nó ăn bằng phân bón cân đối, theo hướng dẫn trên nhãn sản phẩm.
• Ngoài ra, bạn cũng có thể bón lót cho cây bằng phân cũ, một hoặc hai lần trong năm!
• Đảm bảo không bón phân cho cây non trong năm đầu tiên.

Cắt tỉa

• Để giữ cho hình dạng và kích thước của cây được kiểm soát, bạn có thể cắt tỉa vào mùa đông.
• Nó cũng sẽ thúc đẩy sức khỏe tốt của cây và cũng sẽ hỗ trợ sản xuất trái cây.

Sâu bệnh

• Cây táo tàu có khả năng kháng bệnh.
• Hãy cẩn thận với chuột túi có thể tấn công rễ cây.

Trồng cây táo tàu trong chậu / thùng xốp

• Sử dụng thùng xốp hoặc chậu nhựa trồng cây loại lớn có lỗ thoát nước.
• Đặt thùng chứa dưới ánh sáng mặt trời đầy đủ và sử dụng giá thể thoát nước tốt.
• Đặt bầu ươm cây đã mua vào đó và tưới đều.

Thu hoạch và Bảo quản

• Bạn có thể thu hoạch quả khi nó chuyển sang màu nâu sẫm.
• Các trái có thể được để lại trên cây cho đến khi chúng phát triển các nếp nhăn.
• Cắt bỏ thân cây cùng với trái cây thay vì nhổ trái cây từ cây nho.
• Bạn có thể giữ trái cây lên đến 6-8 ngày ở nhiệt độ phòng.
• Chúng có thể được sử dụng để làm bánh, kẹo và xi-rô.
• Lưu ý: Một số giống táo tàu có gai, vì vậy hãy cẩn thận trong khi thu hoạch quả.

Sáng tác đầu tay của Trúc Phương là "Tình thương mái lá" và "Tình thắm duyên quê", được ông viết vào năm 1957 khi đó ông 24 tuổi.
"Mái lá hiền là mái lá hiền
Quê tôi nối liền sông với nước triền miên
Yêu mái lá tình thương về mái lá
Đậm đà năm tháng hỡi ơi hỡi chàng!"
(Tình thương mái lá)
Nghe bài này xong nhận xét, văn ngôn của Trúc Phương không thuần chất Miền Nam khi ông tả cảnh Miền Nam mà "Mùa ngô bên nương lúa.", "Bát canh nóng chờ người."
Tình thắm duyên quê thì đượm tình Miền Nam hơn:
"Chiều làng quê say sưa trong tiếng ca
Người làng quê yêu bông lúa thiết tha
Những mẹ già ngồi trông trẻ đùa xóm dưới
Run run môi cười như thuở còn đôi mươi."
Đến năm 1957, chàng Nguyễn Thiên Lộc lên thành đô Sài Gòn. Rồi năm 1958 ra đời bài"Chiều làng em", năm 1959 với "Đò chiều".
Đò chiều là một sáng tác nhạc vàng nổi tiếng của nhạc sĩ Trúc Phương kể về mối tình bên bến sông của cô thôn nữ và người lính chiến.
"Một ngày nào trên bến cô liêu
Xóm bên sông tiêu điều
Buồn hắt hiu mây chiều
Đò của người thôn nữ
Chờ đưa người viễn xứ
Đưa anh trai phong sương
Đi lính Cộng Hòa.
Rồi chiều nào nắng tắt trên đê
Toán quân xưa trở về
Màu chiến y phai rồi
Người anh từ muôn lối
Về mang niềm vui mới
Đôi tay vun muôn hoa,
Hoa sắc Cộng Hòa."

Từ tình yêu quê hương, nhạc Trúc Phương đã phóng bút ca ngợi những người trai hùng Miền Nam thời loạn, hình ảnh người lính VNCH xả thân bảo vệ quốc gia vô cùng đẹp trong nhạc Trúc Phương.
"Bốn giờ đi dài thêm bốn giờ về
Thời gian còn lại anh cho em tất cả em ơi
Ta đưa ta đến đỉnh tuyệt vời
Ðêm lạc loài giấc ngủ mồ côi
Người đi chưa đợi sáng
Ðưa nhau cuối đường sợ làm đêm vui rủ xuống
Thương quê hương và bé nhỏ tình này
Ngừng trong đôi mắt đỏ
Vì mình mười sáu giờ bỏ trời đất bơ vơ."
(24 giờ phép)
Trúc Phương đặc biệt có những câu rất mượt mà, dễ thương và rực lửa kiểu "ngôn ngữ tình làm bằng dấu đôi tay" hay "đưa ta về nguyên thủy loài người."
Để Trả Lời Một Câu Hỏi tả cảnh một đôi trai gái mà cô gái có người thương lính chiến đang ở ngoài biên địa, ca từ quá đỗi dễ thương rung động người nghe. Những cung bậc chỉ có lúc người ta thương nhau thiệt nhiều mới có:
"Một nửa ba năm, anh yêu tình áo giày quân nhân,
đường xuôi quân ghé lại đôi lần.
Bao nhiêu âu lo, có hôm đã hỏi người yêu bé bỏng, hay mơ:
"Anh vắng nhà hoài em có nhớ?"
Trả lời anh yêu:
"Không gian còn, bước thời gian đi,
một ngàn đêm nhớ nhiều mơ nhiều.
Mưa khuya giăng tơ, gió khuya hững hờ
đèn hiu hắt ngọn tương tư, đôi lúc buồn vì anh vắng nhà."
Kết cuối của bài nhạc là lời an ủi, lời nhắn gởi về sự chờ đơi chung thuỷ "để anh vui bước đường quân hành".
"Tình nước lòng trai, anh hiên ngang đối diện mặt trời.
Chân qua chốn nào thương chất lên cao
Đã yêu lính trẻ ngày về ai tiếc gì."
Nghe nhạc Trúc Phương, ông trân trọng tình cảm với người lính Việt Nam Cộng Hoà. Trúc Phương là một trong số ít các nhạc sĩ như Trần Thiện Thanh và Trầm Tử Thiêng gọi thẳng cái độp phe bên kia là giặc, dĩ nhiên là thứ giặc thù.
"Đơn vị thường khi nằm trên đất giặc". "Gio Linh đón thây giặc về làm phân xanh cây lá."(Trên bốn vùng chiến thuật)
"Những đêm sương đổ
Đạn bay khói phủ
Những khi xua giặc bỏ quên giấc ngủ
Dù nhiều gian khổ câu nói thương ai
vẫn ngọt trên đầu môi."
Trúc Phương có nhiều bản tình ca lãng mạn nghe tê tái, có chút phảng phất liêu trai, thí dụ Con Đường Mang Tên Em, Trả Nhau Ngày Tháng Cũ, Nhớ Người Tình Xưa, Bóng Nhỏ Đường Chiều ....
"Lúc mới biết em một chiều nào
Em trộm nhìn anh cười nghiêng vai áo
Em ơi có biết
Có biết anh về thầm nghĩ những gì."

(Nhớ Người Tình Xưa)
"Trả nhau lối dọc đường ngang
Khi mình biết mình chán chường
Trả giận trả thương hắt hiu con ngõ buồn
Mà xưa tiếc ngẩn ngơ khi mất một lần hôn."

(Trả Nhau Ngày Tháng Cũ).
Trúc Phương là nhạc sĩ của đêm, tình ca của đêm, hơi thở và thao thức của đêm khuya. Lúc nào đêm khuya cũng làm ông ray rứt và đau khổ.
Đêm Tâm Sự viết rằng:
"Mấy năm cách biệt chỉ vui đêm này
Trút vơi tâm tình của hai chúng mình
Một lần trong đời anh nói thương tôi
Tiếng ngọt trên đầu môi.
Này bạn đêm nay hỡi nếu mai đi rồi
nhớ mang theo nụ cười
Còn tôi đêm mơ còn tôi đợi chờ
Thì dù xa xôi tôi vẫn là của người."
Đêm Buồn Phố Thị, Hai Chuyến Tàu Đêm, Nửa Đêm Ngoài Phố, Mưa Nửa Đêm, Tàu Đêm Năm Cũ...
"Lòng buồn rạt rào
Nhớ hôm nào xuôi miền trung
Chuyến xe đêm anh gặp em
Môi em đang xuân nhưng mắt buồn ngấn lệ trần
Chuyện đời sầu đắng vấn vương đôi má dịu hiền
Áo em màu tím
Đậm đà vì là buổi ban đầu ta gần nhau
Nói nhau nghe câu chuyện cũ.
Nhưng tìm đâu tiếng đêm qua cho lòng ấm
Đêm nay cô đơn nghe gió lạnh rót vào hồn."
Chuyện Chúng Mình cũng ban đêm:
'Đêm nay anh ngồi lặng yên nghe tôi kể chuyện xưa
bao năm lắng trong tim.
Đời anh đã bao năm gió sương gót chân in chiến trường.
Làm quen với đêm canh gió lộng, với mưa khuya núi rừng.
Mai anh đi rồi làm sao tôi ngăn được
thà vui đi cho trót đêm nay.
Nhiều lần mình trắng bàn tay như chuyện xa xưa ấy
xin đừng nhớ hay buồn.
Đôi ta không sống vì nhau khi kẻ ở người đi
thôi thương tiếc làm chi.
Mình về ngõ tối hai nơi có vài vì sao rơi
đêm hò hẹn hết rồi."

Nhạc Trúc Phương buồn, lúc nào cũng buồn, cái buồn âm ỉ và da diết, cái buồn muôn thuở và thiên thu.
Vì nhạc buồn nên đời ông cũng không vui.
Trúc Phương viết nhiều nhạc tình, hình bóng nhiều người phảng phất trong đó, nhiều người thích ông.
Trúc Phương đi biểu diễn ở Bến Tre, vợ của ông đến coi.
Và Trúc Phương phải lòng người con gái Bến Tre 16 tuổi đó.
Người con gái Bến Tre đó đã thành vợ chánh và sau này làm mẹ của 3 người con của ông.
Miền Nam đang bình thường, mọi thứ như sụp đổ, trong một thời gian ngắn Miền Nam chìm trong một cơn mê dài.
Ngày tháng 4/1975.
Với trí thức Miền Nam thì sự khắc nghiệt và nghiệt ngã còn kinh khủng hơn, những người học thấp leo lên đầu người học thiệt.
Trí thức Miền Nam lớp đi học cải tạo, đi kinh tế mới, lớp vượt biên, lớp bị vợ bỏ, ra đường đạp xích lô hoặc bán cà lem..
Văn nghệ sĩ Miền Nam trượt chân trong một sự biến động lớn cảm xúc và lí trí.
Trúc Phương đã nhiều lần vượt biên để tìm tự do nhưng thất bại liên tiếp, tù tội, nhà cửa không còn, kinh tế khánh kiệt, gia đình ly tán, vợ thứ ba bỏ, đứa con theo mẹ, vợ lấy chồng khác.
Nhạc sĩ tài hoa thành người vô sản đúng nghĩa, không nhà cửa, không gia đình, không giấy tờ tùy thân, không tiền bạc.
Báo Yến kể:
“Trước năm 1975, anh Trúc Phương thành công lắm, trong mắt chồng tôi thì cố nhạc sĩ là một người rất đáng ngưỡng mộ. Tuy nhiên sau đó thì cuộc sống của Trúc Phương gặp nhiều khó khăn.
Khi người vợ thứ ba bỏ anh ấy thì anh ở với người con trai. Nhà anh khi đó nghèo lắm, chỉ có độc một chiếc giường và một tủ quần áo. Thỉnh thoảng tôi cũng phụ giúp anh một ít tiền và mua thuốc cho anh vì Trúc Phương bị yếu, nghẹt phổi. Với tôi, anh thật sự là một ông hoàng của dòng nhạc bolero, giai điệu những bài hát của Trúc Phương rất đẹp còn ca từ thì dễ đi vào lòng người”.
Trúc Phương kể:
“Sau những biến cố của cuộc đời, tôi phải sống một thời gian kiểu rày đây đây mai đó, bèo dạt mây trôi.
Nếu đói thì không đói ngày nào, nhưng mà nói no thì chưa được ngày nào gọi là no. Tôi không có mái nhà, lúc đó thì chuyện vợ con cũng tan nát rồi.
Tôi sống nhờ nhà bạn bè. Nhưng mà khốn nỗi bạn bè cũng có hoàn cảnh bi đát, khổ sở. Không ai đùm bọc ai được. Thêm nữa, bạn bè không dám chứa tôi trong nhà, bởi vì tôi không có giấy tờ tùy thân, chẳng có thứ gì trong người cả…
Tôi nghĩ ra một cách, là tìm nơi nào có khách vãng lai để chui vào ngủ với họ để tránh bị kiểm tra giấy tờ.
Ban ngày thì lê la trong thành phố, đến đêm phải ra xa cảng Miền Tây thuê một chiếc chiếu, thế chưn 1 đồng. Ngủ đến sáng, xếp chiếu trả cho người ta, lấy tiền thế chân về. Một năm tôi ngủ ở xa cảng đến 9 tháng như vậy.
Hôm nào có tiền đi xe lam, tôi ra sớm, chừng 5 giờ chiều có mặt ngoài đó thì còn có chỗ lịch sự, tương đối vệ sinh để trải chiếu nằm. Hôm nào ra trễ, chỗ tốt, sạch, vệ sinh… bị người ta giành hết rồi, tôi phải trải chiếu gần chỗ người ta đi tiểu, nhưng mà cũng đành chịu”.
Nhiều người nói trong thời gian khổ sau 1975 mà Trúc Phương viết “Thói đời” và “Buồn trong kỷ niệm” là sai, vì Thói Đời viết năm 1970 và Buồn Trong Kỷ Niệm viết năm 1963.

Nhưng có lẽ Trúc Phương viết trước cho chính cuộc đời của mình , cái cảnh "Rượu trần ai gội niềm cay đắng những suy tư in đậm đường hằn" và "Đến nay thì đã đắng cay nhiều quá" nó rành rành đó thôi!
Đến năm 1995, nhạc sĩ Trúc Phương trút hơi thở cuối cùng ở bv An Bình vì lao phổi và suyễn, cộng với suy kiệt sức khỏe. Vợ đầu tiên đã làm đám ma và chôn cất ông ở nghĩa trang Lái Thiêu.
Trong bản nhạc Mắt Chân Dung Để Lại Trúc Phương viết:
"Từ biệt tuổi thơ, xa dần hơi ấm mẹ
Bỏ đất bỏ biển nắng và gió mùa về
Mang nặng thân cát bước long đong phận cát
Những ngày phố thị, ngõ buồn phố thị.
Đời chỉ gượng vui vui để quên trắc trở
Và những chờ đợi cứ dài mãi đợi chờ
Em chừ xa lắc, mắt chân dung buồn bã
Nửa đường muốn về, nửa chưa muốn về.
Từ đó viết cung thương gọi nhau
Lời đau chim sáo giọng đắng vạc sầu
Cho dù sao vẫn nhớ
Về hỏi đưa võng gió ca dao lồng lộng."

Rốt cuộc Trúc Phương đã xong phận mình "khóc mình khóc người, đỏ hoe suốt đời."
Cố nhạc sĩ Trúc Phương không còn nhưng những ca từ dễ hiểu chân phương và da diết của ông vẫn còn mãi. Nhưng ca khúc vẫn vang lên với tiếng hát Thanh Thúy, Hoàng Oanh, Bảo Yến và Duy Khánh.

Ngàn đời ngân vang dòng nhạc bất tử!
Tiếc thay hoài công thôi!
Phố đã vắng thưa rồi
Biết rằng chẳng duyên thừa
Để người không gặp nữa
Về nối giấc mơ xưa.

Nguồn sưu tầm internet

Chuẩn bị trước khi trồng

Cây giống: Nên chọn mua cây ghép khỏe mạnh, cao khoảng 40–60cm, không sâu bệnh để cây nhanh ra quả và giữ được đặc tính tốt từ cây mẹ.
Đất trồng: Cần đất tơi xốp, giàu chất dinh dưỡng và thoát nước tốt. Bạn có thể trộn đất thịt với phân bò hoai mục, phân trùn quế và xơ dừa.
Vị trí/Chậu trồng: Nếu trồng chậu, chọn chậu đường kính tối thiểu 50–60cm có lỗ thoát nước. Nếu trồng ngoài vườn, chọn nơi cao ráo, đón ánh nắng trực tiếp ít nhất 6 tiếng mỗi ngày.

Cách trồng cây
Đào hố hoặc cho đất vào chậu canh chừng vừa bằng kích thước bầu cây.Đặt bầu cây vào chính giữa, nhẹ nhàng lấp đất ngang mặt bầu.Dùng tay nén nhẹ đất xung quanh gốc và cắm cọc cố định để cây không bị lung lay bởi gió.Tưới đẫm nước cho cây ngay sau khi trồng xong.

Chăm sóc và thu hoạch
Tưới nước: Tưới đều đặn 2–3 lần mỗi tuần khi cây còn nhỏ; chịu hạn tốt khi đã trưởng thành nhưng tránh để đất ngập úng.
Bón phân: Định kỳ bón phân hữu cơ hoặc phân bò viên quanh gốc 2–3 lần mỗi năm, bổ sung thêm phân kali khi cây đang nuôi quả.
Cắt tỉa: Thường xuyên tỉa bớt cành già, cành sâu bệnh để tán cây thông thoáng và ra nhiều hoa đậu quả hơn.

Với tin nhắn:

Phượng, thứ bông đường bông sá, vì phượng nở khắp dọc những ngả đường, đâu đâu cũng thấy phượng dâng những mâm hoa đỏ ối, bật nổi giữa nền cây lá. Màu đỏ phượng ánh lên những vầng mây, thêu gấm đào cho không gian Huế ngã dịu vào vòng tay nồng nàn của hè. Xuống phi trường Phú Bài lên xe ca tới An Cựu, Niệm đã bàng hoàng biết bao khi gặp phượng. Nắng vàng bay múa trong màu hoa phả vào hồn người từng gợn sóng êm ả. Tưởng chừng gió không đến từ trời, từ sông hay non núi mà đến từ hoa, từ tầng tầng cánh huyết thắm dâng ngợp giác quan, rồi buông thả xuống nghìn cánh tươi như máu đỏ. Vừa tới Huế, phượng đã nắm lấy hồn Niệm nhấc bổng lên, ném trôi trên những bước lênh đênh. Ngồi xích lô đi chậm qua phố chính, Niệm ngắm phượng hai bên bờ sông, phượng theo Niệm vào thành, che lọng lớn đứng nghiêm trang bên những cửa phủ im bóng. Hoa trổ ngời khắp phố, khoác áo mới cho những hè đường. Phải chăng hoa đưa tin đến cho kẻ vừa về, rằng quê nhà vẫn bằng an, không biến cố như những năm trước, chưa đổ vỡ như những phố không may. Tin bí mật rao truyền qua mạch gió, Niệm vô tình nhận, nên nàng vẫn không hiểu sao khi về tới gặp phượng mình lại mừng quá thể. Mừng quấn quýt đến nỗi vừa bước lên thềm nhà đã vội báo tin hoa. Cái tin mọi người ở đây đều đã biết từ hơn tháng trước, khi sớm mai nào thức dậy, chợt nhìn thấy những cánh phượng thứ nhất về cười rung nụ đỏ đầu cành, trong vườn, trong công viên, dọc đường phố.

Có mùa hè là có phượng. Phượng không thuộc về hè mà hè thuộc về phượng. Sự trải chói của phượng trên bề mặt của không gian Huế xác định điều ấy. Hoa trùng điệp, lơ đãng mấy cũng không thể không thấy hoa. Thiên hạ ở đây quá quen nhịp đi và đến đều đặn, chẳng bao giờ lỗi hẹn của hoa, nên không mấy ai để ý. Chỉ có kẻ ở xa mới về mới thấy phượng gọi hồn cách thiết tha, mới nghe phượng nói và thấy phượng khóc, lệ ràn rụa đỏ ngập trong các sân trường, trên mái lầu, mặt thành rêu cũ. Huế buồn ngủ hết ba mùa, mùa hè Huế choàng thức nhờ phượng, bởi phượng và, không thể thiếu phượng. Lũ học trò gái trai đội nắng đến những lớp hè, trước giờ học chúng thường rủ nhau đạp xe long rong, vài đứa, thế nào, cũng có đứa cầm một chùm hoa ở tay hoặc dắt bên cặp sách. Có những cô thả bộ vẩn vơ, đưa lên miệng nhâm nhi từng cánh thắm. Có những cậu lang thang theo tình, gót giày mang xác phượng đến tận cổng nhà nàng... nằm vạ. Họ, dúm trẻ dễ thương đó, mỗi mùa mang tin hoa đi khắp phố nhà. Và biết đâu, có những cậu những cô đi xa vào mùa này lại không mang theo vài chùm hoa cho nặng thêm hành lý, nặng thêm chút tình hoài hương, vì những cõi khác có thể có phượng, nhưng phượng ở đâu cũng không thể xui lòng buồn lòng vui nồng nàn bằng phượng Huế, cái màu đỏ mênh mang úp chụp xuống người tê tái, đe dọa những ngày nhiễu nhương, đồng thời màu đỏ đó gửi tới người lời báo hỷ rực rỡ những mùa hoài vọng.

Năm ngoái, Niệm ra đi vào mùa thu, khi phượng chỉ còn là những cành nhánh bâng khuâng đâm vút lên trời, những mâm hoa rực đã trút vơi, bằn bặt tan vào đất theo chục cơn mưa trút, bầy nụ mầm nẩy muộn đành héo rụng, đợi đến mùa sau bừng lên một thời phượng khác. Mùa thu, Niệm khăn gói ra đi cho kịp niên học mới mở ra ở một nơi xa xôi khác, nơi có thời tiết và giòng sống chảy mạnh hơn Huế. Bận rộn với lũ học trò, nhà trọ, mưa nắng quẩn quanh trong phố thiên hạ chín tháng ròng quay quắt nhớ nhung và, giờ Niệm trở về. Kẻ mong ngóng Niệm trở về nhất không phải là chị Nhã anh Lân, mà là Toàn. Trong nhiều lá thư Toàn không ngớt giục Niệm về. Toàn viết, đùa mãi với cây nạng khác gì kẻ tuyệt vọng ôm khúc củi mục mong nó nở hoa. Anh khẩn thiết mong Niệm về, về để thấy việc anh sắp cưới Nguyệt là chuyện có thật. Niệm nói với chị Nhã: "Lâu nay anh Toàn ghé nhà không?". Chị Nhã đang bứt từng cong rau muống xanh bỏ vào thau nước lớn, ngẩng lên" "Mất biệt hơn hai tuần nay không thấy ghé. - Thế chị cũng không xuống ngoại chơi sao" - Chấm bài thi muốn mù cả mắt còn đâu thì giờ". Niệm thích thú với ý nghĩ Toàn không hề biết nàng về, thế nào chẳng ngạc nhiên khi Niệm bất thần hiện đến. Thời sự của Toàn lúc này thế nào? Niệm chẳng hề tin những điều anh viết trong thư, đúng hơn là nàng chẳng muốn tin Toàn sắp đội chữ tòng lên đầu Nguyệt. Niệm cúi xuống nhặt cọng rau muống bẻ gãy rời từng đoạn nhỏ: "Thế chị Nguyệt cũng biệt luôn sao? - Cả cặp, Nguyệt lẫn Toàn". Niệm thoáng băn khoăn: "Thư mới nhất gửi em anh Toàn bảo hai người sắp lấy nhau mà". Chị Nhã vờ phát cáu: "Sao mày thắc mắc mãi về bọn họ thế?

Ừ, sao vậy nhỉ? Có phải vì ngay từ đầu Niệm đã chẳng thích gì Nguyệt lắm không? Những năm còn học ở dây, Nguyệt cùng trường và hơn Niệm hai lớp. Nguyệt ở sát hông nhà, chỉ cần gọi vói qua một tiếng là có thể nghe tiếng Nguyệt đáp nếu nàng có ở nhà. Thời chưa quen nhau, Toàn thường leo lên cây nhãn cao nhất trong vườn trông vời qua sân nhà người ta, nhìn trộm dáng kiều ra vô thơ thẩn. Rồi hai người quen nhau. Hình như yêu nhau. Niệm làm bộ tảng lờ không ý kiến gì cả, Toàn cứ hỏi hoài, Niệm nổi nóng bảo Niệm chẳng thích Nguyệt lắm. Nguyệt đẹp, nết na đấy, nhưng ở người thiếu nữ ấy có cái gì Niệm không thể chịu được. Đôi mắt sắc quá chăng? Dáng đi cố tạo vẻ đài các sang cả chăng? Nét mặt đang cười nói tươi tỉnh đột nhiên ngớ ngớ ra trông thật đần chăng? Nguyệt càng tỏ vẻ không thích, Toàn càng làm ra vẻ si mết Nguyệt hơn. Có lẽ Toàn yêu Nguyệt thật. Cũng có thể không. Họ sắp lấy nhau? Thôi nhau? Niệm không hình dung được. Hai kẻ vắng mặt được nhắc nhở tưởng như đã ở cõi xa mờ nào khác. Buổi chiều sậm mầu dần, những mâm phượng đơm rực trên những ngọn cây, lửa cháy trong lò sửa soạn bữa cơm chiều, chị Nhã lui tới nhẹ nhàng tựa vệt khói giữa những bày biện quen thuộc. Nơi xa xôi, nhiều đêm Niệm đã nằm nhớ quay quắt khung cảnh đơn giản nhưng ấm cúng này.

Niệm mở cửa phòng riêng của mình với chút cảm động thoáng buồn rầu của kẻ vừa trở về, nghe nỗi háo hức đã chìm xuống, loãng mù vào khoảng bát ngát nắng nôi gió lá bên ngoài, của lòng tĩnh lặng bên trong. Niệm nói vọng qua cửa sổ: "Lâu nay có ai vào phòng em không?". Chị Nhã nói: "Thỉnh thoảng anh Toàn vẫn tới nằm đọc sách một lát rồi đi, bộ mất mát cái gì sao?" Niệm cười: "Không, tự nhiên em thấy sờ sợ, cứ ngỡ lâu ngày phòng bỏ không, ma quỷ vào đây ngự". Trên bàn học, chồng sách giáo khoa không ai đụng tới, bụi bám mờ cả chữ nghĩa. Cái bình hoa không hoa. Tấm ảnh mầu tươi chụp Niệm cười trước cổ tháp Linh Mụ lồng kính đặt trên chiếc tủ nhỏ. Nhìn mặt nệm phẳng trũng dấu người nằm, Niệm mường tượng thấy Toàn với cuốn sách mở ngang tầm mắt, chiếc nạng gác bên thành giường cách mệt mỏi. Cái dáng lẻ loi của anh bao giờ cũng tách biệt hẳn với mọi người. Với Niệm, Toàn không những là người anh mà còn là người bạn thiết. Niệm hiểu Toàn hơn ai hết. Bao mộng tưởng đầu đời đã rời bỏ anh, thực tại là lưỡi dao bén, gọt trụi lớp vỏ hồn nhiên bọc quanh trái tim xưa kia vang động nhịp sống hồng hào. Niệm đã sợ hãi biết bao khi nghe Toàn bảo, anh chẳng biết sử dụng trí tuệ, tay chân anh như thế nào trong những ngày còn lại. Toàn vốn ít nói. Tiếng nói cỏ vẻ thừa hơn trên môi anh từ ngày chiến trường giữ lại một khúc chân, quân y viện tặng anh cái nạng gỗ. Toàn câm lặng lắm lúc làm Niệm sởn cả gai ốc trong những buổi chiều hai anh em cùng ngồi bên gốc hoàng lan, giữa nhà ngoại, gốc cây họ đã cùng trồng cùng vun tưới năm mười một tuổi - Có lần Toàn đùa bao giờ Niệm lấy chồng nhớ mang cây hoàng lan theo trồng dưới cửa sổ phòng ngủ, sẽ không mơ thấy mộng dữ - Vào những chiều như thế, Niệm thường nhắc kể về thời bóng họ quấn quít bên chân nhau. Thời Niệm lẽo đẽo theo anh, tham dự hầu hết mọi trò chơi bạo mạnh của bọn trẻ trai đồng lứa. Nhảy bổ vào những cuộc vui săn chim bằng ná cao su, chia phe đánh giặc giả, chen chân vào các hí viện coi cọp ciné..., lắm lúc Niệm quên hẳn mình là con gái, Niệm từng làm thủ môn cho đội banh của Toàn đấu với đội xóm vườn Đào, xóm Ngã ba Thánh giá, và trở thành thủ môn giỏi bao giờ chẳng hay. Những buổi tắm sông Toàn đã phải nhốt Niệm vào phòng kín khóa cửa, mặc Niệm gào khóc nguyền rủa anh. Toàn nhất định không cho Niệm theo anh và bọn nhỏ leo lên kè đá bông nhông xuống giòng nước dữ. Toàn lì, Niệm còn muốn gan lì hơn anh trong mọi trò nghịch ngợm. Suốt ngày hai anh em quấn quít bên nhau, mối ràng buộc êm ái bén rễ ăn sâu trong vòng tay bao dung của ngoại. Mối ràng buộc nới rộng dần theo năm tháng, cho đến một hôm, Toàn nhìn thật lâu vào đôi mắt to của em gái, nhận rằng Niệm đã khôn lớn, Niệm thảng thốt thấy Toàn nhìn Niệm bằng khóe mắt dị kỳ. Khóe mắt của Toàn như chẳng phải của Toàn nữa, mà là cái nhìn của một người con trai lạ mặt nào ẩn giấu bí mật, bát ngát sau cái vóc dáng quen thuộc của anh. Cái nhìn ấy ám ảnh Niệm nhiều đêm, làm nàng thấy không thể đi đứng nói cười nô đùa hồn nhiên trước mặt anh như trước được nữa. Mãi cho tới bây giờ. Cây hoàng lan vẫn còn. Tuổi nhỏ đã mất. Tuổi lớn vụt đến cùng cây nạng theo Toàn bước lênh khênh. Tóc ngoại ngày mỗi bạc trắng hơn. Và Niệm lúc này, vừa từ nơi xa xôi về, ngồi nhìn dấu trũng Toàn để lại trên mặt nệm như dấu tích một lẻ loi cùng cực.

Dưới giàn đậu quyên râm bóng, ngoại ngồi bất động dõi mắt theo mấy con bướm lượn quanh những khóm hoa. Mọi tiếng động như rút hết lên mây, bị ngăn lại sau những mành lá. Chiều trùm xuống chỗ ngoại ngồi từng thước im lặng lớn. Chút nắng sót muộn vừa đủ nhuộm óng ánh những ngọn tóc bạc trắng phất phơ đầu mỗi hơi gió, và khẽ lả xuống cơ hồ có bàn tay bí mật nào dám hỗn hào nghịch tóc ngoại. Không hiểu nghĩ gì mà không dưng ngoại bỗng mỉm cười. Ngoại của Niệm và của Toàn đó, người tôn nữ già đang ở thật xa chốn điện đài hoang phế. Ngoại chẳng màng gì đến những mảnh vàng son tơi tả nữa. Bây giờ tàng lọng che ngoại là giàn đậu quyên, là mái nhà lợp ngói âm dương đứng lặng giữa vùng xanh cây trái. Hài xưa nay thay thế bắng guốc gỗ mức mộc mạc thô sơ. Quạt trầm thôi không dùng nữa, quạt nan tre bồi giấy mỏng cũng thừa để ngoại quạt nóng ấp nồng. Ngoại ngồi đó, giữa lũy tre bọc ấm làng Nam Phổ, mắt hiền hậu nhìn lũ bướm tung bay, chẳng cần biết thời gian đang trôi, chiều đang lên hay chiều xuống. Ngoại mỉm cười và giật mình nghe tiếng gọi quen thuộc của đứa cháu gái.

Nhận ra Niệm, ngoại đứng lên cười thành tiếng, trách móc nhẹ nhàng: "Cháu làm ngoại giật mình, về bao giờ thế, hở?" Niệm dựa xe đạp vào cây khế dành sà đến ôm vai ngoại: "Ngoại đang ngồi nhớ ông cháu phải không? - Láo nào. Bảy mươi rồi, mày làm như ngoại còn hai mươi". Niệm quả quyết: "Rõ ràng cháu thấy ngoại đang mơ màng mà". Mắt ngoại âu yếm rực sáng tia nhìn vui. Ngày xưa nhan sắc ngoại nổi tiếng một vùng, ngày nay nhan sắc ấy vẫn còn phảng phất trên khuôn mặt lồng khung trong tuổi già. Hai bà cháu bước dưới những tàng cây. Ngoại cầm tay Niệm nhìn từ đầu đến chân mỉm cười. Niệm ước thầm ngoại cho mình nửa nét duyên muộn màng trên nụ cười của ngoại. Ngoại nói: "Cháu lớn thật rồi, gả chồng là vừa vặn. Ngày xưa bằng tuổi mày ngoại đã bồng má thằng Toàn trên tay, ngày nay tụi mày chỉ giỏi ẵm búp bê nhựa". Niệm nhìn quanh căn nhà hiu quạnh: "Anh Toàn đâu ngoại?" Ngoại lần tay vào túi áo lấy miếng trầu gấp nhỏ, miếng cau tươi bỏ vào cái cối tí hon nghiền nát, chầm chậm từ từ. Niệm nghĩ ngoại lãng tai không nghe rõ lời nàng hỏi, Niệm nhắc lại, lớn hơn: "Anh Toàn đi đâu vắng, thưa ngoại". Ngoại đứng dừng lại: "Cháu vào ăn cơm với ngoại nhé". Niệm bắt đầu sốt ruột, ngạc nhiên thấy ngoại chợt trầm ngâm buồn buồn, không còn vui vẻ như lúc nàng mới đến. Niệm bỗng nhớ cái tánh ưa lẫy hờn của ngoại, của những người trọng tuổi. Ngoại đang giận anh Toàn chuyện gì chăng? Niệm nhủ thầm và ghé miệng gần tai ngoại hơn: "Anh Toàn đi chơi chưa về sao ngoại?" Ngoại bỏ miếng cau trầu giã nát vào miệng, chậm rãi: "Hắn đi rồi". Niệm lặng người trong khoảnh khắc, mơ hồ cảm thấy có nỗi bất trắc nào đó trong sự vắng mặt của Toàn, thốt nhiên tim nàng đập mạnh: "Anh Toàn đi đâu vậy ngoại?" Trước vẻ bối rối của Niệm, ngoại bình thản: "Lên Pleiku thăm má nó". Niệm chưng hửng, ngẩn ngơ vì sự biến mất đột ngột của Toàn ngoài dự tưởng nàng, cùng lúc cơn giận mơ hồ dâng lên nghẹn cổ: "Anh Toàn đã hứa đợi cháu về, sao giờ lại bỏ đi hở ngoại?" Ngoại lắc đầu: "Biết đâu, nó bảo vài bữa có mày về, mày sẽ đến ở với ngoại cho đỡ buồn". Niệm kín đáo thở dài.

Đứng cạnh ngoại lúc này, tựa con cá trở về biển cũ, Niệm tìm thấy lại mình trong vóc dáng lặng thầm những ngày tháng sống hồn nhiên như cây cỏ. Tưởng chừng cô bé con thuở nọ, chưa một lần dời bước khỏi vưởn nhà, phương xa còn mãi là những cõi khép kín bên ngoài bờ giậu. Hơi thở Niệm tan ngầm, bắt kịp cách dễ dàng nhịp thở của mọi thứ mọi vật đang có ở chung quanh. Hàng chậu kiểng đặt dưới chái bếp lâu ngày không cắt tỉa, cành lá xuề xòa. Chiếc áo mưa rách của Toàn treo rũ bên cái cối đá dưới gốc cây đào lộn hột dễ chừng hai ba năm không buồn đổi chỗ. Mảnh sân sau - chỗ ngoại và Niệm đang đứng - chẳng rộng cũng chẳng hẹp hơn. Giới hạn bởi bức tường cổ cả trăm năm, không ngõ giao thông với vườn nhà kế cận, mảnh sân sau là thế giới thu hẹp của những đêm sao, những trưa đong đưa võng hóng gió. Dưới hiên, chỗ đặt lu nước vẫn ẩm ướt những mặt đá nhẵn mòn. Niệm rời ngoại, đến múc từng gáo nước mát lạnh trong lu dội xuống hai bàn chân trắng hồng nổi trên màu guốc gụ, đăm đăm nhìn lên bức tường cũ kỹ. Nét dao khắc trên đó chưa phai mờ. Trong thoáng lòng ấm dịu, Niệm như nghe rõ tiếng cười của Toàn, và thấy rõ cái dáng cao cao của anh đứng cạnh bức tường, dí mũi dao nhọn vào lần vôi ám màu mưa nắng, hôm trước ngày Niệm ra đi. Hôm đó cũng có nắng vàng giống bữa nay, nhưng không có nến phượng thắp sáng nền trời. Toàn bỏ vội trái đu đủ gọt dở xuống cạnh lu nước, hoa cây dao bảo Niệm đứng yên để anh chạm vào tường dáng đứng gầy gò của người em gái. Trò chơi bất ngờ và trẻ con như thể hai anh em chưa khôn lớn. Nét dao chạy vòng theo hình chiếc bóng Niệm hắt lên tường, do ánh nắng buổi chiều đang xuống dần đầu những ngọn cây. Bức tường giờ xanh mốc thêm một lớp rêu phong, nét khắc mờ mở tỏ tỏ. Không dưng, Niệm muốn so lại bóng mình trong dáng đứng cũ. Nàng loay hoay cố tìm một vị trí thích hợp để ánh nắng có thể dọi mình dán chặt vào đúng cái khuôn do nét dao để lại, nhưng chẳng thể, lúc này nắng đã xuống quá thấp, bắt bóng nàng lệch hẳn lên phía đầu tường. Niệm đứng lặng nhìn bóng mình mà ngỡ như bóng ai khác, mơ hồ chiếc bóng cũ đã theo Toàn ra đi. Niệm buồn bã: "Anh Toàn muốn trốn cháu hay sao mà lại bỏ đi trước khi cháu về hở ngoại?" Thấy Niệm dơm dớm nước mắt, ngoại vỗ về: "Cái thằng vô tình hết sức, nhà vườn rộng thênh thang thế này nó bỏ ngoại một mình chẳng thèm ngó lại, chỉ có mày là thương ngoại thôi". Mở cửa vào nhà Niệm giúp ngoại sửa soạn bữa cơm chiều, nàng không ăn vì chẳng thấy đói. Niệm xới cơm vào chén ngoại: "Anh Toàn lên Pleiku thật sao?" Ngoại cười điềm đạm: "Chứ mày nghĩ nó đi đâu bây giờ?"

Đi đâu bây giờ? Ngoại có vẻ tin Toàn lên Pleiku thật. Nhưng Niệm chẳng tin chút nào. Từ ngày dì Khanh bước thêm bước nữa, Toàn cơ hồ coi như mẹ đã chết. Anh không hề buồn chuyện tái giá, nhưng dù sao, dì Khanh cũng đã thuộc hẳn về một đời sống khác, với những hệ lụy buồn vui nóng lạnh khác. Toàn không muốn đặt chân - dù bây giờ anh chỉ còn một chân, rất khiêm tốn - vào cái đời sống riêng đó. Dì Khanh đã kinh ngạc và khóc ngất ngày Toàn chống nạng từ quân y viện trở về, thản nhiên bắt tay ông Chánh, nói cảm ơn ông ta và hy vọng ông sẽ mang lại hạnh phúc cho mẹ trong quãng đời còn lại của bà.

Đêm đó hai người đàn ông đã cùng uống rượu và nói chuyện với nhau rất tương đắc, ít ra người ngoài trông vào cũng thấy thế. Toàn từ chối lời mời của ông Chánh, không lên Pleiku. Buổi sáng đưa mẹ ra phi trường, Toàn đã thản nhiên nói với dì Khanh: Bây giờ mẹ thuộc về ông Chánh, còn con, con sẽ thay thế mẹ ở bên bà ngoại. Ngày nào ngoại mất con sẽ báo tin rước mẹ về. Hôm dì Khanh đi, Toàn lang thang đâu đó đến tối mịt mới về nhà, Niệm và ngoại ngồi chờ bên mâm cơm, cả hai cùng khóc.

Và, bên mâm cơm bữa nay, Niệm ngồi nhìn ngoại lẻ loi giữa căn nhà vắng trống. Có phải thời sum vầy đã qua, bây giờ là thời một mình? Ngoại có bao giờ hoài niệm chuỗi ngày xanh ngát xưa? Áo ủ hương nồng từng nếp lụa ngà xôn xao mây gió, trâm cài tóc biếc theo chị theo em thả hài lướt trên những đường thơm. Gương soi nửa in mặt hoa, nửa in bóng ngự thuyền. Mộng ngời đêm lẻn trốn ra cửa đông thành trao bàn tay cho lần hẹn hò thứ nhất. Rồi khúc hát hạnh phúc lứa đôi, tiếp dài sang những khúc hát nổi trôi theo chồng con đèo bồng qua ngày chói chang, qua đêm tăm tối. Có mùa đông quây quần bên chiếu ngồi, mùa xuân đông bầy cháu con hành hương hái lộc, mùa hạ lênh đênh thuyền ngược giòng Hương, đời nhẹ bổng theo tiếng đàn nhịp phách. Có ông ngoại cầm hết hàng chục mẫu ruộng thẳng cánh cò bay, thành khói sương một đêm trên chiếu bạc, gả con gái lấy chồng ngoại phải bán hết tư trang, gọi là chút hồi môn kẻo thiên hạ chê nhà ta sa sút... Xa hết, khuất mau, để giữa nắm tóc trắng bảy mươi, ngoại ngồi trơ trọi một mình. Một mình ngoại tay nâng cái chén và những miếng cơm, như và từng hạt chia rời nuốt cho trôi, cho quên nỗi ngậm ngùi cô chiếc. Một mình Toàn đâu đó bên bóng rừng đồi núi hay đường dài, chiếc nạng gõ rền nhịp đều, điệp trùng trong âm thanh buồn bã không nguôi của hàng trăm ngàn chiếc nạng khác, dọc những ngã ba tư khuất khúc trong lòng chiến thời dài rộng mênh mông. Một mình Niệm trở về ngồi đây, giữa buổi chiều của năm hai mươi tuổi, cũng buồn bã như chiều của ngoại, của người bảy mươi. Ngoại, Toàn và Niệm, mỗi người như được sinh ra để đi đứng và sống một mình.

Niệm nghe nỗi náo nức gặp ngoại gặp Toàn phút trước, phút này khô quắt lại thành giọt đắng ngậm tê đầu lưỡi. Đùa mãi với cây nạng, khác gì kẻ tuyệt vọng ôm khúc củi mục mong nó nở hoa. Anh khẩn thiết mong Niệm về, về để thấy việc anh cưới Nguyệt là chuyện có thật. Sao Toàn chẳng đợi Niệm về? Anh không chịu đựng hơn nữa đời sống tịch mịch ở đây sao? Anh không thấy ngoại già và ngoại cần thiết sự có mặt của anh cho đỡ cô độc sao? Mối tình của Nguyệt và anh là chuyện hoang đường hay có thật? Người thiếu nữ đẹp, nết na ấy đã không cho anh tìm thấy chút bóng mát nguôi quên nào sao? Tình yêu Nguyệt dẫu có cho anh vẫn không lấp đầy những khoảng trống? Niệm biết, trong Toàn có những khoảng trống thăm thẳm mở ra như miệng vực, anh nhìn xuống và thấy mình quẫy lội dưới ấy.

Chẳng ai nói thêm lời nào nữa.

Niệm bỏ ngoại ngồi lại với mâm cơm buồn tẻ, bước ra vườn, huyễn hoặc với ý tưởng Toàn đang ẩn núp đâu đó sắp lên tiếng gọi mình, như thời nhỏ, mỗi lần chơi trò trốn tìm, Toàn vẫn thường trốn thật kỹ, đợi Niệm khóc chào thua mới chịu ló ra. Lần này, Toàn trốn thật rồi, trốn khuất sau lớp mù sương dày mịt, chẳng thể tìm thấy được nữa. Niệm cảm tưởng nàng đã mất Toàn vĩnh viễn. Mất như tuổi thơ họ đã mất không bao giờ còn sống lại được lần nữa, thời quấn quít bên nhau.

Trở về kịp mùa hè, ngỡ rằng kịp hẹn, không hay Toàn nuốt hẹn bỏ đi, Niệm đứng giữa biển câm lặng mênh mông Toàn để lại, lòng hoang mang trống trải như ngày xưa mỗi lần bắt hụt những trái banh bão lốc, khác một điều, bây giờ không còn nghe tiếng Toàn trách móc em gái vụng về, dọa chẳng cho giữ chân thủ môn nữa. Lời trách của Toàn lúc này rì rào trong tiếng gió, lồng lộng khôn nguôi. Có phải Toàn trách Niệm đã bỏ anh mà đi, đã cho anh thấy anh là kẻ sinh ra chỉ để đi đứng, và sống một mình? Dù sao Toàn ra đi cũng làm Niệm chợt cảm thấy mình có nhiều điều để tự trách. Những điều trước đó nàng không hề để ý, hoặc vì đã quá coi nhẹ sự cần thiết của mình bên anh. Với Toàn, Niệm có thể là cả thế gian bát ngát này. Niệm vắng mặt, cả thế gian cùng khuất lấp, cái còn lại chỉ là cơn choáng váng dài dặc anh phải chống trả liên miên, chống với hai tay đã mỏi với súng đạn ba lô, những ngày nằm rừng thời trước, với cây nạng và cái chân còn lại bây giờ. Nguyệt không thể thay thế Niệm, vì Nguyệt hoàn toàn vắng mặt trong thời mộng tưởng anh. Với Nguyệt, hiện tại nóng hổi khô khốc tật nguyền luôn luôn bày ra trước mặt, Toàn khó lòng làm ngơ trốn thoát. Trong khi với Niệm, Toàn được dầm mình vào dòng sông ấu thơ dịu ngọt. Dòng sông hiền lành có cội nguồn giấu ẩn trong anh trong Niệm, còn chảy tha thiết không ngừng. Tới cuối kiếp, Niệm vẫn nhớ khóe nhìn đăm đăm kỳ dị của Toàn thuở nào. Khóe nhìn nói một điều anh không thể nói. Và, có phải Toàn nghĩ rằng nghìn năm nàng không thể hiểu, nên anh đã nhất định giấu kín lời nói đó bằng sự biến mất, không đợi Niệm về?

Đâu đó giờ này Toàn đang gập ghềnh nạng gỗ cuối phố chợ hoặc đầu sông biển mịt mù. Trong căn nhà rộng thênh, ngoại lẻ loi với bóng tối quánh dần trên những chỗ ngồi không người trở lại. Trải kín trên mặt đất dài rộng mênh mang, giờ này đang có những cuộc gặp gỡ, chia tay, những đôi cặp tìm đến nhau và những người đi một mình. Giờ này hàng nghìn cánh phượng thắm bâng khuâng nhỏ máu xuống những con đường trong phố, nhuộm hồng những gót chân tình nhân. Giờ này Niệm bước lui tới dưới những tàn lá thẫm ngát bóng chiều tà, một lúc nào đó, thốt nhiên nàng dừng lại, sững sờ trước cây hoàng lan đã bị chặt cụt tận gốc.

(Trích tuần báo Tuổi Ngọc số 140, phát hành ngày 20-7-1974)

Theo Mường Mán (Vietnamthuquan)