Với tin nhắn:

Phượng, thứ bông đường bông sá, vì phượng nở khắp dọc những ngả đường, đâu đâu cũng thấy phượng dâng những mâm hoa đỏ ối, bật nổi giữa nền cây lá. Màu đỏ phượng ánh lên những vầng mây, thêu gấm đào cho không gian Huế ngã dịu vào vòng tay nồng nàn của hè. Xuống phi trường Phú Bài lên xe ca tới An Cựu, Niệm đã bàng hoàng biết bao khi gặp phượng. Nắng vàng bay múa trong màu hoa phả vào hồn người từng gợn sóng êm ả. Tưởng chừng gió không đến từ trời, từ sông hay non núi mà đến từ hoa, từ tầng tầng cánh huyết thắm dâng ngợp giác quan, rồi buông thả xuống nghìn cánh tươi như máu đỏ. Vừa tới Huế, phượng đã nắm lấy hồn Niệm nhấc bổng lên, ném trôi trên những bước lênh đênh. Ngồi xích lô đi chậm qua phố chính, Niệm ngắm phượng hai bên bờ sông, phượng theo Niệm vào thành, che lọng lớn đứng nghiêm trang bên những cửa phủ im bóng. Hoa trổ ngời khắp phố, khoác áo mới cho những hè đường. Phải chăng hoa đưa tin đến cho kẻ vừa về, rằng quê nhà vẫn bằng an, không biến cố như những năm trước, chưa đổ vỡ như những phố không may. Tin bí mật rao truyền qua mạch gió, Niệm vô tình nhận, nên nàng vẫn không hiểu sao khi về tới gặp phượng mình lại mừng quá thể. Mừng quấn quýt đến nỗi vừa bước lên thềm nhà đã vội báo tin hoa. Cái tin mọi người ở đây đều đã biết từ hơn tháng trước, khi sớm mai nào thức dậy, chợt nhìn thấy những cánh phượng thứ nhất về cười rung nụ đỏ đầu cành, trong vườn, trong công viên, dọc đường phố.

Có mùa hè là có phượng. Phượng không thuộc về hè mà hè thuộc về phượng. Sự trải chói của phượng trên bề mặt của không gian Huế xác định điều ấy. Hoa trùng điệp, lơ đãng mấy cũng không thể không thấy hoa. Thiên hạ ở đây quá quen nhịp đi và đến đều đặn, chẳng bao giờ lỗi hẹn của hoa, nên không mấy ai để ý. Chỉ có kẻ ở xa mới về mới thấy phượng gọi hồn cách thiết tha, mới nghe phượng nói và thấy phượng khóc, lệ ràn rụa đỏ ngập trong các sân trường, trên mái lầu, mặt thành rêu cũ. Huế buồn ngủ hết ba mùa, mùa hè Huế choàng thức nhờ phượng, bởi phượng và, không thể thiếu phượng. Lũ học trò gái trai đội nắng đến những lớp hè, trước giờ học chúng thường rủ nhau đạp xe long rong, vài đứa, thế nào, cũng có đứa cầm một chùm hoa ở tay hoặc dắt bên cặp sách. Có những cô thả bộ vẩn vơ, đưa lên miệng nhâm nhi từng cánh thắm. Có những cậu lang thang theo tình, gót giày mang xác phượng đến tận cổng nhà nàng... nằm vạ. Họ, dúm trẻ dễ thương đó, mỗi mùa mang tin hoa đi khắp phố nhà. Và biết đâu, có những cậu những cô đi xa vào mùa này lại không mang theo vài chùm hoa cho nặng thêm hành lý, nặng thêm chút tình hoài hương, vì những cõi khác có thể có phượng, nhưng phượng ở đâu cũng không thể xui lòng buồn lòng vui nồng nàn bằng phượng Huế, cái màu đỏ mênh mang úp chụp xuống người tê tái, đe dọa những ngày nhiễu nhương, đồng thời màu đỏ đó gửi tới người lời báo hỷ rực rỡ những mùa hoài vọng.

Năm ngoái, Niệm ra đi vào mùa thu, khi phượng chỉ còn là những cành nhánh bâng khuâng đâm vút lên trời, những mâm hoa rực đã trút vơi, bằn bặt tan vào đất theo chục cơn mưa trút, bầy nụ mầm nẩy muộn đành héo rụng, đợi đến mùa sau bừng lên một thời phượng khác. Mùa thu, Niệm khăn gói ra đi cho kịp niên học mới mở ra ở một nơi xa xôi khác, nơi có thời tiết và giòng sống chảy mạnh hơn Huế. Bận rộn với lũ học trò, nhà trọ, mưa nắng quẩn quanh trong phố thiên hạ chín tháng ròng quay quắt nhớ nhung và, giờ Niệm trở về. Kẻ mong ngóng Niệm trở về nhất không phải là chị Nhã anh Lân, mà là Toàn. Trong nhiều lá thư Toàn không ngớt giục Niệm về. Toàn viết, đùa mãi với cây nạng khác gì kẻ tuyệt vọng ôm khúc củi mục mong nó nở hoa. Anh khẩn thiết mong Niệm về, về để thấy việc anh sắp cưới Nguyệt là chuyện có thật. Niệm nói với chị Nhã: "Lâu nay anh Toàn ghé nhà không?". Chị Nhã đang bứt từng cong rau muống xanh bỏ vào thau nước lớn, ngẩng lên" "Mất biệt hơn hai tuần nay không thấy ghé. - Thế chị cũng không xuống ngoại chơi sao" - Chấm bài thi muốn mù cả mắt còn đâu thì giờ". Niệm thích thú với ý nghĩ Toàn không hề biết nàng về, thế nào chẳng ngạc nhiên khi Niệm bất thần hiện đến. Thời sự của Toàn lúc này thế nào? Niệm chẳng hề tin những điều anh viết trong thư, đúng hơn là nàng chẳng muốn tin Toàn sắp đội chữ tòng lên đầu Nguyệt. Niệm cúi xuống nhặt cọng rau muống bẻ gãy rời từng đoạn nhỏ: "Thế chị Nguyệt cũng biệt luôn sao? - Cả cặp, Nguyệt lẫn Toàn". Niệm thoáng băn khoăn: "Thư mới nhất gửi em anh Toàn bảo hai người sắp lấy nhau mà". Chị Nhã vờ phát cáu: "Sao mày thắc mắc mãi về bọn họ thế?

Ừ, sao vậy nhỉ? Có phải vì ngay từ đầu Niệm đã chẳng thích gì Nguyệt lắm không? Những năm còn học ở dây, Nguyệt cùng trường và hơn Niệm hai lớp. Nguyệt ở sát hông nhà, chỉ cần gọi vói qua một tiếng là có thể nghe tiếng Nguyệt đáp nếu nàng có ở nhà. Thời chưa quen nhau, Toàn thường leo lên cây nhãn cao nhất trong vườn trông vời qua sân nhà người ta, nhìn trộm dáng kiều ra vô thơ thẩn. Rồi hai người quen nhau. Hình như yêu nhau. Niệm làm bộ tảng lờ không ý kiến gì cả, Toàn cứ hỏi hoài, Niệm nổi nóng bảo Niệm chẳng thích Nguyệt lắm. Nguyệt đẹp, nết na đấy, nhưng ở người thiếu nữ ấy có cái gì Niệm không thể chịu được. Đôi mắt sắc quá chăng? Dáng đi cố tạo vẻ đài các sang cả chăng? Nét mặt đang cười nói tươi tỉnh đột nhiên ngớ ngớ ra trông thật đần chăng? Nguyệt càng tỏ vẻ không thích, Toàn càng làm ra vẻ si mết Nguyệt hơn. Có lẽ Toàn yêu Nguyệt thật. Cũng có thể không. Họ sắp lấy nhau? Thôi nhau? Niệm không hình dung được. Hai kẻ vắng mặt được nhắc nhở tưởng như đã ở cõi xa mờ nào khác. Buổi chiều sậm mầu dần, những mâm phượng đơm rực trên những ngọn cây, lửa cháy trong lò sửa soạn bữa cơm chiều, chị Nhã lui tới nhẹ nhàng tựa vệt khói giữa những bày biện quen thuộc. Nơi xa xôi, nhiều đêm Niệm đã nằm nhớ quay quắt khung cảnh đơn giản nhưng ấm cúng này.

Niệm mở cửa phòng riêng của mình với chút cảm động thoáng buồn rầu của kẻ vừa trở về, nghe nỗi háo hức đã chìm xuống, loãng mù vào khoảng bát ngát nắng nôi gió lá bên ngoài, của lòng tĩnh lặng bên trong. Niệm nói vọng qua cửa sổ: "Lâu nay có ai vào phòng em không?". Chị Nhã nói: "Thỉnh thoảng anh Toàn vẫn tới nằm đọc sách một lát rồi đi, bộ mất mát cái gì sao?" Niệm cười: "Không, tự nhiên em thấy sờ sợ, cứ ngỡ lâu ngày phòng bỏ không, ma quỷ vào đây ngự". Trên bàn học, chồng sách giáo khoa không ai đụng tới, bụi bám mờ cả chữ nghĩa. Cái bình hoa không hoa. Tấm ảnh mầu tươi chụp Niệm cười trước cổ tháp Linh Mụ lồng kính đặt trên chiếc tủ nhỏ. Nhìn mặt nệm phẳng trũng dấu người nằm, Niệm mường tượng thấy Toàn với cuốn sách mở ngang tầm mắt, chiếc nạng gác bên thành giường cách mệt mỏi. Cái dáng lẻ loi của anh bao giờ cũng tách biệt hẳn với mọi người. Với Niệm, Toàn không những là người anh mà còn là người bạn thiết. Niệm hiểu Toàn hơn ai hết. Bao mộng tưởng đầu đời đã rời bỏ anh, thực tại là lưỡi dao bén, gọt trụi lớp vỏ hồn nhiên bọc quanh trái tim xưa kia vang động nhịp sống hồng hào. Niệm đã sợ hãi biết bao khi nghe Toàn bảo, anh chẳng biết sử dụng trí tuệ, tay chân anh như thế nào trong những ngày còn lại. Toàn vốn ít nói. Tiếng nói cỏ vẻ thừa hơn trên môi anh từ ngày chiến trường giữ lại một khúc chân, quân y viện tặng anh cái nạng gỗ. Toàn câm lặng lắm lúc làm Niệm sởn cả gai ốc trong những buổi chiều hai anh em cùng ngồi bên gốc hoàng lan, giữa nhà ngoại, gốc cây họ đã cùng trồng cùng vun tưới năm mười một tuổi - Có lần Toàn đùa bao giờ Niệm lấy chồng nhớ mang cây hoàng lan theo trồng dưới cửa sổ phòng ngủ, sẽ không mơ thấy mộng dữ - Vào những chiều như thế, Niệm thường nhắc kể về thời bóng họ quấn quít bên chân nhau. Thời Niệm lẽo đẽo theo anh, tham dự hầu hết mọi trò chơi bạo mạnh của bọn trẻ trai đồng lứa. Nhảy bổ vào những cuộc vui săn chim bằng ná cao su, chia phe đánh giặc giả, chen chân vào các hí viện coi cọp ciné..., lắm lúc Niệm quên hẳn mình là con gái, Niệm từng làm thủ môn cho đội banh của Toàn đấu với đội xóm vườn Đào, xóm Ngã ba Thánh giá, và trở thành thủ môn giỏi bao giờ chẳng hay. Những buổi tắm sông Toàn đã phải nhốt Niệm vào phòng kín khóa cửa, mặc Niệm gào khóc nguyền rủa anh. Toàn nhất định không cho Niệm theo anh và bọn nhỏ leo lên kè đá bông nhông xuống giòng nước dữ. Toàn lì, Niệm còn muốn gan lì hơn anh trong mọi trò nghịch ngợm. Suốt ngày hai anh em quấn quít bên nhau, mối ràng buộc êm ái bén rễ ăn sâu trong vòng tay bao dung của ngoại. Mối ràng buộc nới rộng dần theo năm tháng, cho đến một hôm, Toàn nhìn thật lâu vào đôi mắt to của em gái, nhận rằng Niệm đã khôn lớn, Niệm thảng thốt thấy Toàn nhìn Niệm bằng khóe mắt dị kỳ. Khóe mắt của Toàn như chẳng phải của Toàn nữa, mà là cái nhìn của một người con trai lạ mặt nào ẩn giấu bí mật, bát ngát sau cái vóc dáng quen thuộc của anh. Cái nhìn ấy ám ảnh Niệm nhiều đêm, làm nàng thấy không thể đi đứng nói cười nô đùa hồn nhiên trước mặt anh như trước được nữa. Mãi cho tới bây giờ. Cây hoàng lan vẫn còn. Tuổi nhỏ đã mất. Tuổi lớn vụt đến cùng cây nạng theo Toàn bước lênh khênh. Tóc ngoại ngày mỗi bạc trắng hơn. Và Niệm lúc này, vừa từ nơi xa xôi về, ngồi nhìn dấu trũng Toàn để lại trên mặt nệm như dấu tích một lẻ loi cùng cực.

Dưới giàn đậu quyên râm bóng, ngoại ngồi bất động dõi mắt theo mấy con bướm lượn quanh những khóm hoa. Mọi tiếng động như rút hết lên mây, bị ngăn lại sau những mành lá. Chiều trùm xuống chỗ ngoại ngồi từng thước im lặng lớn. Chút nắng sót muộn vừa đủ nhuộm óng ánh những ngọn tóc bạc trắng phất phơ đầu mỗi hơi gió, và khẽ lả xuống cơ hồ có bàn tay bí mật nào dám hỗn hào nghịch tóc ngoại. Không hiểu nghĩ gì mà không dưng ngoại bỗng mỉm cười. Ngoại của Niệm và của Toàn đó, người tôn nữ già đang ở thật xa chốn điện đài hoang phế. Ngoại chẳng màng gì đến những mảnh vàng son tơi tả nữa. Bây giờ tàng lọng che ngoại là giàn đậu quyên, là mái nhà lợp ngói âm dương đứng lặng giữa vùng xanh cây trái. Hài xưa nay thay thế bắng guốc gỗ mức mộc mạc thô sơ. Quạt trầm thôi không dùng nữa, quạt nan tre bồi giấy mỏng cũng thừa để ngoại quạt nóng ấp nồng. Ngoại ngồi đó, giữa lũy tre bọc ấm làng Nam Phổ, mắt hiền hậu nhìn lũ bướm tung bay, chẳng cần biết thời gian đang trôi, chiều đang lên hay chiều xuống. Ngoại mỉm cười và giật mình nghe tiếng gọi quen thuộc của đứa cháu gái.

Nhận ra Niệm, ngoại đứng lên cười thành tiếng, trách móc nhẹ nhàng: "Cháu làm ngoại giật mình, về bao giờ thế, hở?" Niệm dựa xe đạp vào cây khế dành sà đến ôm vai ngoại: "Ngoại đang ngồi nhớ ông cháu phải không? - Láo nào. Bảy mươi rồi, mày làm như ngoại còn hai mươi". Niệm quả quyết: "Rõ ràng cháu thấy ngoại đang mơ màng mà". Mắt ngoại âu yếm rực sáng tia nhìn vui. Ngày xưa nhan sắc ngoại nổi tiếng một vùng, ngày nay nhan sắc ấy vẫn còn phảng phất trên khuôn mặt lồng khung trong tuổi già. Hai bà cháu bước dưới những tàng cây. Ngoại cầm tay Niệm nhìn từ đầu đến chân mỉm cười. Niệm ước thầm ngoại cho mình nửa nét duyên muộn màng trên nụ cười của ngoại. Ngoại nói: "Cháu lớn thật rồi, gả chồng là vừa vặn. Ngày xưa bằng tuổi mày ngoại đã bồng má thằng Toàn trên tay, ngày nay tụi mày chỉ giỏi ẵm búp bê nhựa". Niệm nhìn quanh căn nhà hiu quạnh: "Anh Toàn đâu ngoại?" Ngoại lần tay vào túi áo lấy miếng trầu gấp nhỏ, miếng cau tươi bỏ vào cái cối tí hon nghiền nát, chầm chậm từ từ. Niệm nghĩ ngoại lãng tai không nghe rõ lời nàng hỏi, Niệm nhắc lại, lớn hơn: "Anh Toàn đi đâu vắng, thưa ngoại". Ngoại đứng dừng lại: "Cháu vào ăn cơm với ngoại nhé". Niệm bắt đầu sốt ruột, ngạc nhiên thấy ngoại chợt trầm ngâm buồn buồn, không còn vui vẻ như lúc nàng mới đến. Niệm bỗng nhớ cái tánh ưa lẫy hờn của ngoại, của những người trọng tuổi. Ngoại đang giận anh Toàn chuyện gì chăng? Niệm nhủ thầm và ghé miệng gần tai ngoại hơn: "Anh Toàn đi chơi chưa về sao ngoại?" Ngoại bỏ miếng cau trầu giã nát vào miệng, chậm rãi: "Hắn đi rồi". Niệm lặng người trong khoảnh khắc, mơ hồ cảm thấy có nỗi bất trắc nào đó trong sự vắng mặt của Toàn, thốt nhiên tim nàng đập mạnh: "Anh Toàn đi đâu vậy ngoại?" Trước vẻ bối rối của Niệm, ngoại bình thản: "Lên Pleiku thăm má nó". Niệm chưng hửng, ngẩn ngơ vì sự biến mất đột ngột của Toàn ngoài dự tưởng nàng, cùng lúc cơn giận mơ hồ dâng lên nghẹn cổ: "Anh Toàn đã hứa đợi cháu về, sao giờ lại bỏ đi hở ngoại?" Ngoại lắc đầu: "Biết đâu, nó bảo vài bữa có mày về, mày sẽ đến ở với ngoại cho đỡ buồn". Niệm kín đáo thở dài.

Đứng cạnh ngoại lúc này, tựa con cá trở về biển cũ, Niệm tìm thấy lại mình trong vóc dáng lặng thầm những ngày tháng sống hồn nhiên như cây cỏ. Tưởng chừng cô bé con thuở nọ, chưa một lần dời bước khỏi vưởn nhà, phương xa còn mãi là những cõi khép kín bên ngoài bờ giậu. Hơi thở Niệm tan ngầm, bắt kịp cách dễ dàng nhịp thở của mọi thứ mọi vật đang có ở chung quanh. Hàng chậu kiểng đặt dưới chái bếp lâu ngày không cắt tỉa, cành lá xuề xòa. Chiếc áo mưa rách của Toàn treo rũ bên cái cối đá dưới gốc cây đào lộn hột dễ chừng hai ba năm không buồn đổi chỗ. Mảnh sân sau - chỗ ngoại và Niệm đang đứng - chẳng rộng cũng chẳng hẹp hơn. Giới hạn bởi bức tường cổ cả trăm năm, không ngõ giao thông với vườn nhà kế cận, mảnh sân sau là thế giới thu hẹp của những đêm sao, những trưa đong đưa võng hóng gió. Dưới hiên, chỗ đặt lu nước vẫn ẩm ướt những mặt đá nhẵn mòn. Niệm rời ngoại, đến múc từng gáo nước mát lạnh trong lu dội xuống hai bàn chân trắng hồng nổi trên màu guốc gụ, đăm đăm nhìn lên bức tường cũ kỹ. Nét dao khắc trên đó chưa phai mờ. Trong thoáng lòng ấm dịu, Niệm như nghe rõ tiếng cười của Toàn, và thấy rõ cái dáng cao cao của anh đứng cạnh bức tường, dí mũi dao nhọn vào lần vôi ám màu mưa nắng, hôm trước ngày Niệm ra đi. Hôm đó cũng có nắng vàng giống bữa nay, nhưng không có nến phượng thắp sáng nền trời. Toàn bỏ vội trái đu đủ gọt dở xuống cạnh lu nước, hoa cây dao bảo Niệm đứng yên để anh chạm vào tường dáng đứng gầy gò của người em gái. Trò chơi bất ngờ và trẻ con như thể hai anh em chưa khôn lớn. Nét dao chạy vòng theo hình chiếc bóng Niệm hắt lên tường, do ánh nắng buổi chiều đang xuống dần đầu những ngọn cây. Bức tường giờ xanh mốc thêm một lớp rêu phong, nét khắc mờ mở tỏ tỏ. Không dưng, Niệm muốn so lại bóng mình trong dáng đứng cũ. Nàng loay hoay cố tìm một vị trí thích hợp để ánh nắng có thể dọi mình dán chặt vào đúng cái khuôn do nét dao để lại, nhưng chẳng thể, lúc này nắng đã xuống quá thấp, bắt bóng nàng lệch hẳn lên phía đầu tường. Niệm đứng lặng nhìn bóng mình mà ngỡ như bóng ai khác, mơ hồ chiếc bóng cũ đã theo Toàn ra đi. Niệm buồn bã: "Anh Toàn muốn trốn cháu hay sao mà lại bỏ đi trước khi cháu về hở ngoại?" Thấy Niệm dơm dớm nước mắt, ngoại vỗ về: "Cái thằng vô tình hết sức, nhà vườn rộng thênh thang thế này nó bỏ ngoại một mình chẳng thèm ngó lại, chỉ có mày là thương ngoại thôi". Mở cửa vào nhà Niệm giúp ngoại sửa soạn bữa cơm chiều, nàng không ăn vì chẳng thấy đói. Niệm xới cơm vào chén ngoại: "Anh Toàn lên Pleiku thật sao?" Ngoại cười điềm đạm: "Chứ mày nghĩ nó đi đâu bây giờ?"

Đi đâu bây giờ? Ngoại có vẻ tin Toàn lên Pleiku thật. Nhưng Niệm chẳng tin chút nào. Từ ngày dì Khanh bước thêm bước nữa, Toàn cơ hồ coi như mẹ đã chết. Anh không hề buồn chuyện tái giá, nhưng dù sao, dì Khanh cũng đã thuộc hẳn về một đời sống khác, với những hệ lụy buồn vui nóng lạnh khác. Toàn không muốn đặt chân - dù bây giờ anh chỉ còn một chân, rất khiêm tốn - vào cái đời sống riêng đó. Dì Khanh đã kinh ngạc và khóc ngất ngày Toàn chống nạng từ quân y viện trở về, thản nhiên bắt tay ông Chánh, nói cảm ơn ông ta và hy vọng ông sẽ mang lại hạnh phúc cho mẹ trong quãng đời còn lại của bà.

Đêm đó hai người đàn ông đã cùng uống rượu và nói chuyện với nhau rất tương đắc, ít ra người ngoài trông vào cũng thấy thế. Toàn từ chối lời mời của ông Chánh, không lên Pleiku. Buổi sáng đưa mẹ ra phi trường, Toàn đã thản nhiên nói với dì Khanh: Bây giờ mẹ thuộc về ông Chánh, còn con, con sẽ thay thế mẹ ở bên bà ngoại. Ngày nào ngoại mất con sẽ báo tin rước mẹ về. Hôm dì Khanh đi, Toàn lang thang đâu đó đến tối mịt mới về nhà, Niệm và ngoại ngồi chờ bên mâm cơm, cả hai cùng khóc.

Và, bên mâm cơm bữa nay, Niệm ngồi nhìn ngoại lẻ loi giữa căn nhà vắng trống. Có phải thời sum vầy đã qua, bây giờ là thời một mình? Ngoại có bao giờ hoài niệm chuỗi ngày xanh ngát xưa? Áo ủ hương nồng từng nếp lụa ngà xôn xao mây gió, trâm cài tóc biếc theo chị theo em thả hài lướt trên những đường thơm. Gương soi nửa in mặt hoa, nửa in bóng ngự thuyền. Mộng ngời đêm lẻn trốn ra cửa đông thành trao bàn tay cho lần hẹn hò thứ nhất. Rồi khúc hát hạnh phúc lứa đôi, tiếp dài sang những khúc hát nổi trôi theo chồng con đèo bồng qua ngày chói chang, qua đêm tăm tối. Có mùa đông quây quần bên chiếu ngồi, mùa xuân đông bầy cháu con hành hương hái lộc, mùa hạ lênh đênh thuyền ngược giòng Hương, đời nhẹ bổng theo tiếng đàn nhịp phách. Có ông ngoại cầm hết hàng chục mẫu ruộng thẳng cánh cò bay, thành khói sương một đêm trên chiếu bạc, gả con gái lấy chồng ngoại phải bán hết tư trang, gọi là chút hồi môn kẻo thiên hạ chê nhà ta sa sút... Xa hết, khuất mau, để giữa nắm tóc trắng bảy mươi, ngoại ngồi trơ trọi một mình. Một mình ngoại tay nâng cái chén và những miếng cơm, như và từng hạt chia rời nuốt cho trôi, cho quên nỗi ngậm ngùi cô chiếc. Một mình Toàn đâu đó bên bóng rừng đồi núi hay đường dài, chiếc nạng gõ rền nhịp đều, điệp trùng trong âm thanh buồn bã không nguôi của hàng trăm ngàn chiếc nạng khác, dọc những ngã ba tư khuất khúc trong lòng chiến thời dài rộng mênh mông. Một mình Niệm trở về ngồi đây, giữa buổi chiều của năm hai mươi tuổi, cũng buồn bã như chiều của ngoại, của người bảy mươi. Ngoại, Toàn và Niệm, mỗi người như được sinh ra để đi đứng và sống một mình.

Niệm nghe nỗi náo nức gặp ngoại gặp Toàn phút trước, phút này khô quắt lại thành giọt đắng ngậm tê đầu lưỡi. Đùa mãi với cây nạng, khác gì kẻ tuyệt vọng ôm khúc củi mục mong nó nở hoa. Anh khẩn thiết mong Niệm về, về để thấy việc anh cưới Nguyệt là chuyện có thật. Sao Toàn chẳng đợi Niệm về? Anh không chịu đựng hơn nữa đời sống tịch mịch ở đây sao? Anh không thấy ngoại già và ngoại cần thiết sự có mặt của anh cho đỡ cô độc sao? Mối tình của Nguyệt và anh là chuyện hoang đường hay có thật? Người thiếu nữ đẹp, nết na ấy đã không cho anh tìm thấy chút bóng mát nguôi quên nào sao? Tình yêu Nguyệt dẫu có cho anh vẫn không lấp đầy những khoảng trống? Niệm biết, trong Toàn có những khoảng trống thăm thẳm mở ra như miệng vực, anh nhìn xuống và thấy mình quẫy lội dưới ấy.

Chẳng ai nói thêm lời nào nữa.

Niệm bỏ ngoại ngồi lại với mâm cơm buồn tẻ, bước ra vườn, huyễn hoặc với ý tưởng Toàn đang ẩn núp đâu đó sắp lên tiếng gọi mình, như thời nhỏ, mỗi lần chơi trò trốn tìm, Toàn vẫn thường trốn thật kỹ, đợi Niệm khóc chào thua mới chịu ló ra. Lần này, Toàn trốn thật rồi, trốn khuất sau lớp mù sương dày mịt, chẳng thể tìm thấy được nữa. Niệm cảm tưởng nàng đã mất Toàn vĩnh viễn. Mất như tuổi thơ họ đã mất không bao giờ còn sống lại được lần nữa, thời quấn quít bên nhau.

Trở về kịp mùa hè, ngỡ rằng kịp hẹn, không hay Toàn nuốt hẹn bỏ đi, Niệm đứng giữa biển câm lặng mênh mông Toàn để lại, lòng hoang mang trống trải như ngày xưa mỗi lần bắt hụt những trái banh bão lốc, khác một điều, bây giờ không còn nghe tiếng Toàn trách móc em gái vụng về, dọa chẳng cho giữ chân thủ môn nữa. Lời trách của Toàn lúc này rì rào trong tiếng gió, lồng lộng khôn nguôi. Có phải Toàn trách Niệm đã bỏ anh mà đi, đã cho anh thấy anh là kẻ sinh ra chỉ để đi đứng, và sống một mình? Dù sao Toàn ra đi cũng làm Niệm chợt cảm thấy mình có nhiều điều để tự trách. Những điều trước đó nàng không hề để ý, hoặc vì đã quá coi nhẹ sự cần thiết của mình bên anh. Với Toàn, Niệm có thể là cả thế gian bát ngát này. Niệm vắng mặt, cả thế gian cùng khuất lấp, cái còn lại chỉ là cơn choáng váng dài dặc anh phải chống trả liên miên, chống với hai tay đã mỏi với súng đạn ba lô, những ngày nằm rừng thời trước, với cây nạng và cái chân còn lại bây giờ. Nguyệt không thể thay thế Niệm, vì Nguyệt hoàn toàn vắng mặt trong thời mộng tưởng anh. Với Nguyệt, hiện tại nóng hổi khô khốc tật nguyền luôn luôn bày ra trước mặt, Toàn khó lòng làm ngơ trốn thoát. Trong khi với Niệm, Toàn được dầm mình vào dòng sông ấu thơ dịu ngọt. Dòng sông hiền lành có cội nguồn giấu ẩn trong anh trong Niệm, còn chảy tha thiết không ngừng. Tới cuối kiếp, Niệm vẫn nhớ khóe nhìn đăm đăm kỳ dị của Toàn thuở nào. Khóe nhìn nói một điều anh không thể nói. Và, có phải Toàn nghĩ rằng nghìn năm nàng không thể hiểu, nên anh đã nhất định giấu kín lời nói đó bằng sự biến mất, không đợi Niệm về?

Đâu đó giờ này Toàn đang gập ghềnh nạng gỗ cuối phố chợ hoặc đầu sông biển mịt mù. Trong căn nhà rộng thênh, ngoại lẻ loi với bóng tối quánh dần trên những chỗ ngồi không người trở lại. Trải kín trên mặt đất dài rộng mênh mang, giờ này đang có những cuộc gặp gỡ, chia tay, những đôi cặp tìm đến nhau và những người đi một mình. Giờ này hàng nghìn cánh phượng thắm bâng khuâng nhỏ máu xuống những con đường trong phố, nhuộm hồng những gót chân tình nhân. Giờ này Niệm bước lui tới dưới những tàn lá thẫm ngát bóng chiều tà, một lúc nào đó, thốt nhiên nàng dừng lại, sững sờ trước cây hoàng lan đã bị chặt cụt tận gốc.

(Trích tuần báo Tuổi Ngọc số 140, phát hành ngày 20-7-1974)

Theo Mường Mán (Vietnamthuquan)

TNCD013 - Nụ Hoa Nhỏ là album định dạng CD thứ 13, thuộc thể loại nhạc quê hương, nhạc trữ tình do trung tâm Thúy Nga thực hiện và phát hành. Tất cả các bài hát trong CD này được thể hiện bởi Hương Lan.

Nghe Tape Thúy Nga 24 - Hương Lan - Nụ Hoa Nhỏ

Năm 2001, từ Thái Bình, thư của bạn Phạm Thị Phương Chi đã gửi về chuyên mục "Bạn yêu nhạc bình nhạc" của chương trình Ca nhạc theo YCTG, tâm sự: “Em là một thính giả rất yêu thích các chương trình của Đài TNVN, trong đó có chương trình Ca nhạc theo YCTG. Nay, khi hè về, nghe những ca khúc được chọn để bình… Bao cảm xúc dâng trào, em muốn gửi về chuyên mục cảm xúc của em về ca khúc Mong ước kỷ niệm xưa của nhạc sĩ Xuân Phương”.

https://www.youtube.com/watch?v=GXpZy66ZeGM

Tháng 6, mùa thi - mùa chia ly. Hòa cùng bản nhạc ve, cùng sắc đỏ rực trời của hoa phượng, màu tím man mác dịu nhẹ của bằng lăng và những trang lưu bút chứa chan cảm xúc là những giai điệu, lời ca cũng không kém phần dạt dào, tha thiết của tuổi học trò. “Mong ước kỷ niệm xưa” là một trong những ca khúc ấy.

Bao trái tim học trò và cả những người tuy đã qua tuổi học trò đều thổn thức theo giai điệu chậm buồn: “Thời gian trôi qua mau, chỉ còn lại những kỷ niệm”. Còn tôi, khi nghe, cổ họng như nghẹn lại, không nói nên lời… để rồi càng nghe càng thấy mỗi câu chữ đều chất chồng kỷ niệm và tình cảm tiếc nuối, khiến tôi bật khóc. Mái trường ơi! Thầy cô ơi! Bạn bè ơi… sẽ nhớ lắm khi xa:

Thời gian trôi qua mau, chỉ còn lại những kỷ niệm
Kỷ niệm thân yêu ơi, sẽ còn nhớ mãi tiếng thầy cô
Bạn bè mến thương ơi, sẽ còn nhớ những lúc giận hờn
Để rồi mai chia xa, lòng chợt dâng niềm thiết tha
Nhớ bạn bè, nhớ mái trường xưa.

Thời gian ơi, sao nỡ vô tình đến thế, cứ trôi mãi đi để những nhớ thương này biết gửi về đâu. Giai điệu chậm buồn, tha thiết ấy cứ xoáy sâu vào trái tim tôi, gợi nên niềm tiếc nuối những ngày tháng ngọt ngào, tất cả nguyên sơ, tinh khôi… Với tôi, mỗi lần hát “Mong ước kỷ niệm xưa” là một lần được trở về với kỷ niệm. Tôi hiểu rằng chỉ đến lúc chia tay, chúng ta mới cảm nhận hết được ý nghĩa và cảm xúc của từng ca từ. Biết vậy, nhưng không ít người, trong đó có tôi, vẫn ước:

“…ước muốn cho thời gian trở lại
Cho bao khát vọng, đam mê cháy bỏng
Sẽ còn mãi trong tim mọi người
Để tình yêu, ước mơ mãi không phai”

Về ca khúc “Mong ước kỷ niệm xưa”, trong một lần trả lời thính giả, nhạc sĩ Xuân Phương cho biết: “Đó là ca khúc nằm trong phần âm nhạc phim Xin hãy tin em của đạo diễn Thanh Hải. Để sáng tác, Phương đã lấy tất cả những vốn kiến thức mà khi mình còn là học sinh, sinh viên, cùng với những kỷ niệm của tuổi học trò ra để viết”.

Là một nhạc sĩ thành công trong mảng nhạc phim nên khi anh bộc bạch các bước làm nhạc cho phim cũng thật dễ hiểu: Trước tiên, đạo diễn gặp nhạc sĩ để thống nhất về chủ đề, nội dung ca khúc; sau đó đưa kịch bản cho nhạc sĩ đọc; và cuối cùng, khi phim đã dựng xong thì để nhạc sĩ xem phim. Trên tất cả những dữ liệu đó, nhạc sĩ sẽ sáng tác tác phẩm sao cho vừa phù hợp với nội dung phim, vừa mang tính nghệ thuật.

Nhạc sĩ Xuân Phương sinh năm 1973 trong một gia đình làm nghệ thuật. Bố của Phương là nhạc sĩ - nghệ sĩ đàn accordion Xuân Tứ, tác giả đã chuyển thể một số ca khúc như “Anh vẫn hành quân” (nhạc sĩ Huy Du), “Trường ca sông Lô” (Văn Cao)… thành các tác phẩm kinh điển cho đàn accordion độc tấu.

Ngay từ khi 6 tuổi, Phương đã được học đàn piano rồi thi vào Khoa Piano, Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam). Sau đó, Xuân Phương chuyển sang học sáng tác thêm 8 năm nữa. Đến năm 1998, anh tốt nghiệp đại học chuyên ngành sáng tác và năm 1999 về Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội giảng dạy cho đến cuối đời.

Là nhạc sĩ và giảng viên dạy sáng tác, khi được hỏi: “Hiện nay có nhiều nhạc sĩ sáng tác rất phong phú với các thể loại và đề tài khác nhau. Nhạc sĩ nghĩ sao về điều đó và ngoài thể loại nhạc phim mà nhạc sĩ sáng tác thì nhạc sĩ còn sáng tác thể loại nào nữa hay không?”, Xuân Phương đã trả lời: “Trong môi trường âm nhạc của Việt Nam hiện nay nói chung thì cũng có rất nhiều nhạc sĩ trẻ sáng tác, có nhiều bài rất hay. Đề tài sáng tác tuy phong phú nhưng vẫn có một số mảng còn thiếu, ví dụ những bài hát viết về đề tài xã hội, những bài hát viết về đề tài thiếu nhi bây giờ cũng chưa nhiều. Tuy nhiên vẫn có những sáng tác của các nhạc sĩ trẻ mang những nét mới và cũng rất hay, theo kịp hơi thở của hiện đại.

Còn bản thân Phương, ngoài thể loại nhạc phim mà Phương thường sáng tác thì Phương còn viết nhạc múa, viết nhạc quảng cáo; phối khí và dàn dựng các chương trình biểu diễn…”.

Khi được hỏi: “Mong ước kỷ niệm xưa” là thành công đầu tiên của Xuân Phương, nhạc sĩ cảm thấy như thế nào, có cảm thấy thỏa mãn hay không khi bài hát đầu tiên của mình ra đời lại được đón nhận một cách nhiệt tình?”, Phương đã nói: “Đầu tiên Phương cũng cảm thấy rất bất ngờ vì lúc đó mình chỉ nghĩ đơn giản là viết để phục vụ cho bộ phim. Nhưng sau khi bộ phim được phát thì rất nhiều người yêu thích và điều đó cũng là động lực để thúc đẩy Phương sáng tác những tác phẩm khác tốt hơn, hay hơn sau này”.

Có thể nói, chúng ta từng có những năm tháng học trò, từng qua những cuộc chia tay… Và Xuân Phương, bằng tình cảm gắn bó của mình với tuổi học trò, cùng sự nhạy cảm, tinh tế của tâm hồn và tài năng nghệ thuật, đã đưa “Mong ước kỷ niệm xưa” có mặt trong bao trang lưu bút, trong bao cuộc chia tay đáng nhớ của thời cắp sách. Đó là món quà quý giá Xuân Phương đã tặng cho tuổi học trò, cho mỗi chúng ta.

Theo Ánh Quyên (vov.vn)

Đôi dòng về nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương:

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương (NVT) sinh ngày 22-51919 tại làng Vân Thê, tổng Hương Thủy, Thừa Thiên-Huế. Thân phụ và thân mẫu đều là những người yêu âm nhạc, nên đã ươm mầm nghệ thuật cho nhạc sĩ từ tấm bé. Năm lên 9 tuổi đã được học đàn Nguyệt, 13 tuổi được vào học ở trường Quốc học-Huế. Thời gian này, từ vốn âm nhạc căn bản hò-xự-xang của dân tộc, nhạc sĩ đã bắt đầu học ký âm Pháp đô-rê-mi của cuốn Marmontel của Pháp. Kết thúc những năm trung học (Hè 1939), nhạc sĩ NVT đã sáng tác ca khúc đầu tiên "Trên sông Hương". Năm sau, bài hát được xuất bản ở Hà Nội. Sự nghiệp âm nhạc bắt đầu từ đó. Bài Đêm Đông là sáng tác thứ hai, lúc nhạc sĩ NVT đang học tại Hà Nội (1939). Sau đó, nhạc sĩ vào Sài Gòn học và sáng tác bài thứ ba "Bướm hoa" (1942); bài này, nguồn cảm hứng lấy từ hình ảnh một rứng áo dài của các nữ sinh trường Trưng Vương sau giờ tan học. Năm 1948, nhạc sĩ viết Bình Trị Thiên khói lửa... . Cuộc đời và sự nghiệp âm nhạc của nhạc sĩ NVT cũng từ đó bước vào rẽ ngoặc quan trọng, gắn liền với vận mệnh dân tộc, đấu tranh chống ngoại xâm ...

Ngoài các ca khúc, nhạc sĩ NVT còn sáng tác nhạc phim, nhạc giao hưởng, nhạc biến tấu dành cho piano, violon, cello, sáo trúc, đàn t’rưng v.v... Nhạc sĩ NVT còn là một nhà quản lý, giáo dục kiệt xuất qua các chức vụ như Giám đốc Bưu điện khu 4, Chi đoàn trưởng Chi đoàn nhạc sĩ khu 4, Trưởng đoàn Ca múa nhạc Trung ương, Giám đốc nhạc viện Hà Nội. Với các trọng trách đó, nhạc sĩ NVT từng hướng dẫn, tham gia biểu diễn tại Phủ Chủ tịch và đã được tiếp xúc với cụ Hồ Chí Minh nhiều lần; hướng dẫn Đoàn nghệ thuật Việt Nam tham gia biểu diễn nước ngoài, được Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai tiếp xúc (1954); từng làm việc và trao đổi ý kiến chuyên ngành với Thủ tướng Phạm Văn Đồng (1973) v.v...

Với công lao và thành tích đóng góp đó, nhạc sĩ NVT – ngoài học hàm Giáo sư, danh hiệu nghệ sĩ nhân dân – còn được Chủ tịch nước trao tặng Huân chương Lao Động hạng nhất, Huân chương Độc Lập hạng ba, Huân chương Lao Động xuất sắc của Xô-viết Tối cao Liên Xô, Huân chương Hoàng hậu Kosamark của Vương Quốc Camphuchia v.v...

Trên đường cô lữ, Đêm Đông ra đời.

Đó là mùa Đông năm kỷ mão (1939), lúc còn trọ học ở Hà Nội, nhạc sĩ NVT kể: "Đêm giao thừa (29) tết, không có tiền để về quê đoàn tụ với gia đình ngày đầu năm, buồn, nhớ tái tê lắm, tôi lang thang ở ga Hàng Cỏ, nhìn người qua tay xách nách mang, lũ lượt bước lên chuyến tàu cuối năm với tiếng còi dục giã. Từ nỗi niềm riêng, tôi chạnh lòng liên tưởng để chia sớt với những ai cùng cảnh ngộ phải xa nhà trong đêm giao thừa "đêm Đông - xa trông cố hương buồn lòng chinh phu, đêm Đông – bên song ngẩn ngơ kìa ai mong chồng...". Người chinh phu ở đây có pha chút lãng mạn của tiểu thuyết đương thời, có nhiều đoạn hư cấu. Tuy vậy, câu "ca nhi đối gương ôm sầu riêng bóng" là có thật, bởi vì lúc ấy đang buồn nhớ, tôi lê bước từ ga Hàng Cỏ trở về, đi ngang qua xóm cô đầu (*), nghĩ rằng chắc đêm giao thừa chẳng có cô nào hành nghề cả, nhưng khi đi ngang căn nhà còn để đèn, một cô bước ra chào mời, và khi tôi không phải là khách làng chơi nên cô quay vào, tôi chợt thấy nét buồn đó thoáng qua chiếc gương soi treo ở cửa ra vào. Lang thang khắp nơi rồi cũng về đến nhà trọ ở số 10 phố Hội Vũ, cạnh nhà thương Phủ Doãn, lên gác trọ rồi mà nỗi cô đơn buồn thương cộng vào gió thổi mạnh qua khe cửa sổ mãi đến khuya không dứt; lấy ý đó, tôi viết tiếp "gió reo sầu miên – gió đau niềm riêng – gió than triền miên...".

Bài hát được hoàn thành nhanh chóng sau khi kết nối được các ý tưởng hoàn chỉnh, bắt đầu bằng câu "Chiều chưa đi màn đêm rơi xuống, đâu đây buông lững lờ tiếng chuông"; và người hát bài Đêm Đông đầu tiên là nhạc sĩ Nguyễn Hữu Thiết (thân phụ của ca sĩ Hồng Hạnh).

"Lững lờ tiếng chuông"

Những chi tiết quý giá trên về sự ra đời của bài hát Đêm Đông được chính nhạc sĩ NVT tự tình, ít ra từ sau năm 1975 đến nay đối với quần chúng hâm mộ.Về sau này, các nhạc sĩ phối âm, các nhà sản xuất và cả các ca sĩ thể hiện mặc sức tung hoành để đến nỗi công chúng vẫn cứ nghĩ rằng Đêm Đông được sáng tác trong chiều hướng phục vụ tôn giáo, từ đó, các nhạc sĩ phối âm, phối khí không ngần ngại tạo ra dòng nhạc Intro – mở đầu bằng tiếng chuông... nhà thờ! Từ âm sắc êm ả của bài hát (tranquillo) trở nên pop-rock (kiểu liên khúc)! Hoặc vừa (adlib) đã là tốt; có người sử dụng cả giọng nam trung cao (ténor) và cho đó là bài hát chỉ dành cho... thính phòng! Vẫn chưa hết, các nhà kinh doanh xuất bản cũng vào cuộc hàng loạt lần tái bản tờ nhạc bướm và ảnh bìa là nữ hoặc nam ca sĩ đứng bên cạnh cây thông! 

May mắn thay, nhạc sĩ NVT còn đây và đã lên tiếng giúp cho giới mộ điệu tìm được ra chất xúc tác cấu thành Đêm Đông.

Thế còn Tiếng chuông? Không gì xác quyết hơn, có sức mạnh thuyết phục hơn chính lời người sản xuất sản sinh ra bài hát Đêm Đông. Vâng! Nhạc sĩ NVT đã lên tiếng thật sự, đáp lại mối quan tâm không chỉ riêng người viết bài này như sau: "Đâu đây buông lững lờ tiếng chuông. Tiếng chuông buông lững lờ, chỉ có thể là tiếng chuông chùa. Nhưng không cứ gì tôi phải đi ngang qua một ngôi chùa, mà chỉ cần nghe tiếng chuông; thường những người tu tại gia, khi niệm kinh buổi chiều, vẫn thỉnh thoảng gõ chuông từ một gác thờ nào đó. Vì tôi đi từ nhà ra ga Hàng Cỏ, qua phố Khâm Thiên rồi đi lang thang khắp các nẽo đường trước khi trở về gác trọ thì có thể nghe được nhiều lần tiếng chuông ấy lững lờ buông. Còn nếu tiếng chuông nhà thờ thì phải dùng chữ chuông đổ, chứ không thể dùng buông lững lờ được".

Đó là phần đầu của nội dung lá thư đề ngày 04-11-1997 của chính nhạc sĩ NVT đã xác nhận. Như vậy, tất cả những thắt mắc từ lâu nay đều đã được giải tỏa, vấn đề còn lại là cách thể hiện, chủ yếu nơi các nhạc sĩ phối âm, phối khí, góp phần trả lại sự thật hơn nữa thế kỷ qua của Đêm Đông. Cũng trong lá thu đó, nhạc sĩ NVT còn nói đến hai vấn đề đã được đặt ra là cách thể hiện dẫn đến sai biệt như đã phân tích phần trên. Nhạc sĩ NVT vốn rất ôn hòa, bình dị và cũng không nặng câu nệ chữ nghĩa, song việc hát sai lời, phối âm tiếng chuông sai, thậm chí lợi dụng Đêm Đông để giới thiệu xiêu vẹo như một băng cassette nước ngoài rằng, Đêm Đông là bài hát nói về lính viễn chinh Mỹ (dựa vào câu "xa trông cố hương buồn lòng chinh phu"...) v.v...đã góp phần biến Đêm Đông trở nên dị dạng. Vấn đề thứ hai là chi tiết tiếng chuông trong phối âm. Theo nhạc sĩ NVT, tiếng chuông được mô tả trong Đêm Đông là tiếng chuông gia trì (nhạc sĩ NVT gọi là "tiếng chuông cúng") của giới Phật tử tại gia dùng để gõ mỗi khi thắp nhang hoặc đọc kinh hàng đêm. Do đó, vì tính chất nghệ thuật và mang hàm ý bao quát, nó sẽ được nâng lên thành tiếng chuông chùa (đại hồng chung) là điều dễ dàng chấp nhận được.

Đã qua rồi thời chinh chiến, cách ngăn; nhạc sĩ NVT một nơi, Đêm Đông một nơi, để ai đó thể muốn làm gì tùy thích "khi mình không có ở đó" (lời nhạc sĩ NVT). Chỉ một tiếng chuông thôi, đã đẩy đưa bài hát bất hủ ấy đi vào một nẽo khác hơn nữa thế kỷ qua, để rồi một người nhạc sĩ sản sinh cho đời một tuyệt tác cũng chỉ hiền từ mà rằng: "Chú chỉ cười và khen cho họ (những ông bầu) khéo lấy râu ông nọ cắm cằm bà kia, để đạt được mục đích hốt bạc!"./.

(*) Cô đầu tức cô đào, người nghệ sĩ ca trù, được phiên âm là A=Y (ả đào, người Hoa gọi ả xẩm, ta gọi là cô). Tuiy nhiên, các cô đầu thời gian này đã biến tướng, chuyên ca xướng trong các thanh lâu, phục vụ dân ăn chơi một thời, làm mất hết ý nghĩa cao đẹp của cô đầu.(DKT).

Bài viết của tác giả Minh Hiền, dựa theo lời kể của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương – Tác giả ca khúc Đêm Đông, mô tả chân thực về hoàn cảnh và cảm xúc của nhạc sĩ thời điểm sáng tác ca khúc bất hủ này hơn 80 năm trước.

https://www.youtube.com/watch?v=Dg2FFk1UeDo

Chiều của ngày tất niên, mưa phùn phủ một màn sương mờ ảm đạm lên thành phố. Một lữ khách lang thang qua đường Khâm Thiên, ngày thường vốn là con đường đông vui nhộn nhịp, nay văng vẻ, tinh mịch, không một tiếng phách, tiếng đàn, vài ba ca nhi ngôi đối gương soi bóng chờ khách một cách vô vọng.

Lữ khách lầm lũi bước qua những phố vắng, đến đường Cổ Ngư, lên đê Yên Phụ như muốn xa lánh những phố phường đông đúc: Hàng Ngang, Hàng Đào, Hàng Bạc, Đồng Xuân.. nơi mà nhiều người đang tấp nập sắm tết.

Gió thổi mạnh trên bờ đê, cây ngả nghiêng trút lá, cảnh vật xác xơ tiêu điều, lữ khách vẫn lặng lẽ bước. Bầu trời thấp đục sũng nước, những tảng mây xám lãng đãng trôi, một cánh chim gió cuốn lạc bầy, lảo đảo cuối trời. Dọc theo bờ đê, lữ khách gặp những người dân nghèo khoác những bao tải, những áo tơi lá, đi vội trong gió ngược chiều để về túp lều rách nát thân thương của mình, nơi khói cơm chiều đang tỏa nhẹ. Lữ khách bâng khuâng tự hỏi: Ta đi về đâu?

Có tiếng chuông chùa xa xa vọng lại như âm thanh huyền diệu từ cõi hư vô, và bỗng nhiên… một nét nhạc hình thành trong người lữ khách:

Chiều chưa đi màn đêm rơi xuống
Đâu đấy buông lững lờ tiếng chuông
Đây cánh chim bâng khuâng rã rời
Cùng mây xám về ngang lưng trời.
Chân anh bước chậm lại theo nhịp nhạc.

Xa xa giòng sông Hồng đỏ quạch đang cuồn cuộn như muốn cuốn phăng mọi vật trong luồng chảy của nó, những con thuyền neo bến chòng chành như muốn lật, lữ khách càng nhớ da diết đến dòng Hương xanh biếc lững lờ trôi nơi quê mình, giờ này chắc cũng có những con thuyền neo bến vắng, trong đêm mưa dầm gió bấc cuối năm, càng thương cho những cô gái nghèo xứ Huế đang mỏi mắt mong chồng suốt canh thâu trong đêm trừ tịch. Một niềm thông cảm cho những số phận buồn thương trào dâng trong tâm hồn người nhạc sĩ.

Trời đã tối từ lâu, mưa càng nặng hạt, lữ khách như bừng tỉnh, toàn thân thấm lạnh. Xa xa có ánh đèn thấp thoáng trong lùm cây, lữ khách rảo bước. Một ngôi biệt thự xinh xinh với một mảnh vườn nho nhỏ bao quanh, đúng là tổ ấm lý tưởng của một đôi uyên ương. Lữ khách định bỏ đi, thì bỗng vang lên tiếng đàn dương cầm một khúc nhạc nói về xứ Huế mộng mơ:

“Trên sông Hương bến nước mơ chan chứa bao tình!”.

https://www.youtube.com/watch?v=fN703NWNYYI

Nghe danh ca Duy Trác hát Trên Sông Hương trước 1975

Tim lữ khách như ngừng đập, anh như đột ngột gặp người yêu giữa sa mạc mênh mông. Anh đứng nép đứng dưới mái hiên lắng nghe. Ai đó chơi nhạc rất tình, chắc phải yêu thương xứ Huế lắm – tuy còn có đôi nốt chưa chính xác và tiết tấu hơi chậm.

Vừa lúc đó, có tiếng chó sủa – Một người đàn ông lịch sự, hiền hòa ra mở cửa.

– Tôi là lữ khách đêm đông không nhà, xin đứng trú mưa nhờ dưới mái hiên nhà ngài, mong ngài không phiền lòng.

Bằng một giọng Huế đặc, chủ nhà reo to:

– Ôi, khách quý! Khách quý! Em ơi, có khách Huế đến chơi. Mời ông vô!

Người vợ dịu dàng:

– Người đồng hương thân mến, gió nào đưa anh tới đây? Ướt cả rồi, ốm mất thôi!

Cả nhà xúm lại đón tiếp. Đây là một gia đình trí thức vừa ở Pháp về, chồng là bác sĩ, vợ là luật sư.

Giữa nhà, một bàn thờ khói nhang nghi ngút, với mâm ngũ quả, với cành mai trăng vươn dài, đỉnh trầm tỏa hương thơm diu dịu, ngan ngát. Một gia đình ấm cúng yêu thương. Cạnh bàn thờ, một bà già tóc bạc trắng, được búi theo kiểu Huế đang ngồi nhắm mắt, lần tràng hạt.

Lữ khách sững sờ, xúc động tưởng như gặp mẹ mình. Anh nhè nhẹ bước tới, quỳ xuống trước cụ già, cầm lấy hai tay, gục đầu vào, nước mắt thấm đầy tràng hạt. Cụ già với bàn tay gầy guộc lặng lẽ vuốt mái tóc ướt sũng của anh.

Người chủ nhà giới thiệu:

– Mạ ơi, anh ấy cũng là người Huế đó mạ nợ!

Cụ già không nói năng gì, chỉ thì thầm: Nam mô a di đà Phật!

Lò sưởi được khơi to. Ông chủ đặt chiếc mũ dạ của khách cạnh đấy. Bà chủ tự tay mình kê một chiếc ghế ngay trước lò sưởi, rót đầy một cốc rượu thuốc để mời khách ngồi sưởi và uống cho ấm người, nhưng khách không đến lò sưởi mà lững thững đến bên chiếc dương cầm và lặng lẽ ngồi xuống. Những ngón tay dài mềm mại lướt trên phím, tiếng nhạc vang lên thiết tha nồng thắm, đầy tình thương nỗi nhớ, có lúc khắc khoải bồn chồn, có lúc nức nở buồn thương. Khi tiếng nhạc cuối cùng vừa dứt, mọi người đều xúc động, mắt ngấn lệ.

Chủ nhà nồng nhiệt bắt tay lữ khách và hỏi:

– Anh là ai? Xin cho biết quý danh.

– Tôi tên là Nguyễn Văn Thương.

Người vợ reo lên:

– Ô! Đúng là tác giả bản nhạc “Trên sông Hương” em vừa đánh lúc nãy. Thật là múa rìu qua mắt thợ! Rứa bản nhạc anh vừa chơi là bài gì?

– Thưa bà, chưa có tên – có lẽ sẽ là… “Đêm Đông”. Tôi mới sáng tác trong đêm nay và vừa hoàn thành phần nhạc trên cây đàn piano của ông bà. Xin cám ơn!

Chuông đồng hồ báo 11 giờ 45. Đêm càng khuya mưa càng nặng hạt. Lữ khách kiên quyết từ giã gia đình người đồng hương vừa quen biết để trở về gác xép của quán trọ số 10 nơi ngõ hẹp, phố buồn lại có tên là Hội Vũ (!)

Anh lặng lẽ bước trên con đường bờ đê trơn trượt, lầy lội, tối tăm. Bỗng tiếng pháo giao thừa nổ vang, lan dần khắp bốn hướng, lữ khách bơ vơ đứng giữa nơi đồng không mông quạnh, anh bỏ chiếc mũ dạ xuống như muốn tiễn đưa một năm cũ đi qua, mặc cho mưa xối xả vào đầu, vào mặt; tiếng gió rít từng hồi như tiếng than khóc triền miên nhức nhối:

Đêm đông, ôi ta nhớ nhung đường về xa xăm

Đêm đông, ta mơ giấc mơ gia đình yêu thương

Đêm đông, ta lê bước chân phong trần tha phương

Có ai thấu tình cô lữ đêm đông không nhà!

Bài hát “Đêm Đông” được sáng tác một cách ngẫu hứng như vậy đó, vào một đêm mưa năm 1939, khi nhạc sĩ còn rất trẻ, mới 20 tuổi, đang học để thi tú tài tại Hà Nội, lần đầu tiên xa gia đình. Hai năm sau, “Đêm Đông” được xuất bản.

Qua bao thăng trầm, “Đêm Đông” đã sống mãi cùng thời gian. Với nét nhạc dịu dàng mà tha thiết, khắc khoải và da diết, với nội dung đậm tính nhân văn, “Đêm Đông” đã phản ánh được trọn vẹn và sâu sắc nỗi buồn nhức nhối của người tha hương.

Năm 1982, “Đêm Đông” đã được tuyển chọn là một trong mười bản tình ca hay của thế giới.

Nguồn nhacxua.vn

Giờ biệt ly cầm tay người khẽ nói
Đừng sầu bi thêm vướng bước anh đi
Rồi ngày nao non nước hết binh đao
Anh lại về

Nhớ thuở đăng độ hoa mai chưa rạng rỡ
Người báo ngày về chỉ độ đào bông
Nay đào đã cuốn gió đông
Phù dung lại nở bên sông bơ thờ

Hẹn cùng ta lũng Tây nham ấy
Sớm đã trông nào thấy tăm hơi
Ngập ngừng lá rụng cành trâm
Buổi hôm sớm dậy tiếng cầm xốn xao

Bóng trăng đầy sao người đem nửa vầng đi
Mấy thu qua nhìn trăng lệ em tuôn dài
Quán cô liêu khắc khoải chờ mong tình quân
Nay về đâu

Nửa vầng trăng quyện theo tình non nước
Nửa vầng trăng soi buốt giá tim em
Giờ tìm đâu giây phút ái ân xưa
Đêm lạnh lùng

Nhớ thuở đăng độ hoa mai chưa rạng rỡ
Người báo ngày về chỉ độ đào bông
Nay đào đã cuốn gió đông
Phù dung lại nở bên sông bơ thờ

Hẹn nơi nao Hán Dương cầu nọ
Chiều lại chiều nào thấy âm hao
Ngập ngừng gió thổi chéo bào
Bãi hôm tuôn dãy nước trào mênh mông

Trách chi người đem tình xây mộng ngày mai
Nước non đau mình vui tình duyên sao đành
Bến yêu đương quán lạnh tìm nẻo bờ vắng
Bóng người đi

Chiều chiều trông về phương trời xa vắng
Nhìn cờ bay em thấy nhớ thương thêm
Chờ ngày nao non nước hết binh đao
Vui trùng phùng