Nhạc sĩ Huy Thục bên cây đàn piano của mình.

Nhạc sĩ của quân đội

Ở khu tập thể Mai Dịch (Hà Nội), nhiều người biết đến gia đình nhạc sĩ Huy Thục. Ở tuổi 93, vị nhạc sĩ, Đại tá quân đội tuy đã yếu hơn trước, không nhớ được nhiều chi tiết. Nhưng trong từng cử chỉ, ánh nhìn, vẫn hiện rõ sự điềm đạm, chuẩn mực của một người lính từng trải, cùng nét mềm mại của một nghệ sĩ dành trọn đời cho âm nhạc.

Nhạc sĩ Huy Thục, tên đầy đủ là Lê Huy Thục, sinh năm 1933 tại Lý Nhân, Hà Nam (nay là tỉnh Ninh Bình), lớn lên ở Hà Nội. Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông tham gia Đội thiếu niên nhi đồng cứu quốc phố Mai Hắc Đế. Năm 1946, ông nhập ngũ vào Đại đội 1, Tiểu đoàn 105, chiến đấu tại Nam Định.

Nhờ có năng khiếu âm nhạc, ông được cử đi học đàn violon, rồi về công tác tại Đoàn văn công Quân khu 3, Đoàn văn công Tổng cục Chính trị. Từ năm 1954 -1956, ông làm việc tại Đoàn văn công Quân khu Hữu Ngạn, sau đó trở thành một trong những học viên lớp sáng tác đầu tiên của Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam). Một thời gian sau, ông lại được cử đi tu nghiệp tại Nhạc viện Liszt ở Hungary. Về nước, ông tham gia giảng dạy ở Trường Nghệ thuật quân đội (nay là Trường Đại học Văn hóa nghệ thuật quân đội).

Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhạc sĩ Huy Thục vào chiến trường, đi dọc Hà Tĩnh - Quảng Trị - Huế, vừa sáng tác, biểu diễn phục vụ bộ đội, nhân dân, vừa tham gia chiến đấu, tăng gia sản xuất. Sau khi đất nước thống nhất, nhạc sĩ tiếp tục hoạt động nghệ thuật, giảng dạy và giữ vai trò lãnh đạo Đoàn Ca múa Tổng cục Chính trị (Quân đội nhân dân Việt Nam). Ông từng là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhạc sĩ Việt Nam khóa III và IV.

Nhạc sĩ Huy Thục có gia tài hơn 450 tác phẩm thuộc nhiều thể loại. Các ca khúc của ông gắn liền với đời sống chiến đấu và sinh hoạt của người lính, để lại dấu ấn sâu đậm trong công chúng. Có thể kể đến như: “Kèn xuất trận” (thơ Tô Đức Chiêu), “Tiếng hát trên đường quê hương”, “Ơi dòng suối La La”, “Tiếng đàn Ta-lư”, “Tiến lên chiến sĩ đồng bào” (phổ thơ Hồ Chí Minh), “Bác đang cùng chúng cháu hành quân”, “Đợi” (thơ Vũ Quần Phương)…

Về tác phẩm khí nhạc, ông viết độc tấu đàn bầu “Vì miền Nam”, độc tấu trống dân tộc “Nhịp điệu nước non”. Ông sáng tác hợp xướng “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”, âm nhạc cho vũ kịch “Ngọn lửa Nghệ Tĩnh” (viết cùng nhạc sĩ Nguyễn Thành và Lương Ngọc Trác), “Tiến lên giành toàn thắng” (chương I)... Ngoài ra, ông còn viết âm nhạc cho sân khấu, điện ảnh, xuất bản tuyển tập và album…

Với những đóng góp xuất sắc cho âm nhạc cách mạng Việt Nam, nhạc sĩ Huy Thục đã được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật đợt 1, Huân chương Chiến công hạng Nhì, Huân chương Độc lập hạng Ba và rất nhiều huân chương, huy chương cao quý khác. Vở vũ kịch “Ngọn lửa Nghệ Tĩnh” (phần âm nhạc viết chung) được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật.

Ra mặt trận phục vụ cuộc chiến đấu nóng bỏng

Trong hành trình sáng tác, quãng thời gian vào chiến trường để lại dấu ấn sâu sắc nhất trong ký ức và âm nhạc của nhạc sĩ Huy Thục, cũng chính là giai đoạn ông cho ra đời nhiều ca khúc có sức lan tỏa mạnh mẽ trong nền âm nhạc Việt Nam. Nhạc sĩ Huy Thục chia sẻ, tháng 12-1964, sau khi kết thúc đợt sáng tác nhạc cho vũ kịch “Ngọn lửa Nghệ Tĩnh”, ông quyết định gác lại những dự định sáng tác quy mô lớn để ra mặt trận, trực tiếp viết phục vụ cuộc chiến đấu nóng bỏng đang diễn ra.

Hành trình vào chiến trường bắt đầu bằng những trải nghiệm khốc liệt. Đến Hà Tĩnh, chứng kiến một trận bom phủ đầu dữ dội, mất mát đau thương, ông không ngủ được. Tình cờ đọc được bài thơ “Kèn xuất trận” của tác giả Tô Đức Chiêu từ một tờ tạp chí cũ, ông phổ nhạc và hát ngay cho cán bộ, chiến sĩ nghe. Bài hát nhanh chóng được thu thanh, phát trên sóng và lan rộng khắp mặt trận. Thành công ấy tiếp thêm niềm tin để ông tiếp tục đi sâu vào chiến trường, sáng tác.

Nhạc sĩ Huy Thục kể, chiến tranh càng ác liệt, càng thôi thúc ông sáng tác. Khi đến Quảng Trị, ông viết “Tiếng hát trên đường quê hương”, với hình ảnh người chiến sĩ vượt qua gian khổ, vững vàng đi giữa đạn bom. Đến mặt trận Đường 9 - Khe Sanh, trước chiến thắng của tiểu đội Bùi Ngọc Đủ tại đồi Không Tên, hình ảnh dòng suối La La hiện lên trong tâm trí ông như một bức tranh sống động. Chỉ trong hai ngày, ông hoàn thành “Ơi dòng suối La La”. “Thật không ngờ bài hát tôi viết tại mặt trận, phối ngay cho dàn nhạc nhỏ để đội văn công xung kích biểu diễn phục vụ liên tục, lại được các chiến sĩ Đường 9 yêu thích, đi đâu họ cũng hát vang”, nhạc sĩ Huy Thục tâm sự.

Một trong những dấu ấn sâu sắc nhất trong khoảng thời gian này là sự ra đời của “Tiếng đàn Ta-lư”. Sau khi chứng kiến sự hy sinh của một đại đội công binh, đau buồn vô hạn, nhạc sĩ Huy Thục cầm bút sáng tác. Ông nói rằng, phải viết một bài hát lạc quan để mọi người cùng vượt qua mất mát. Từ chất liệu dân ca Vân Kiều, ca khúc trong sáng, tươi vui ra đời. “Kẻ thù muốn vùi dập sự sống ở đây thì chính trong cái ác liệt ấy, niềm lạc quan vẫn nảy mầm xanh tươi giữa Đường 9 - Khe Sanh”, nhạc sĩ chia sẻ. Bài hát hoàn thành ngày 6-9-1967, ngay tại chiến trường. Cuối năm 1968, “Tiếng đàn Ta-lư” được biểu diễn báo cáo trước Bác Hồ, với phần thể hiện của Nghệ sĩ nhân dân Tường Vi. Từ ca khúc này, nhạc sĩ Huy Thục được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhì.

Cứ thế theo nguồn cảm hứng, ông viết tiếp “Trung đoàn Dũng sĩ Gio An”, “Những sân ga những chuyến tàu”, “Đoàn nghĩa binh cách mạng”, “Em là chiến sĩ nuôi quân”, “Lại mà xem tiểu đội em đánh Mỹ”, “Xe vào trận tuyến”, “Cô gái Pa Kô đi tải đạn”... Chuẩn bị đón xuân 1969, ông đã phổ nhạc bài “Tiến lên chiến sĩ đồng bào” từ bài thơ chúc Tết của Bác Hồ.

Đặc biệt, ca khúc ghi dấu ấn lớn trong cuộc đời sáng tác của nhạc sĩ Huy Thục là “Bác đang cùng chúng cháu hành quân” với giai điệu hào hùng, thể hiện khí thế hừng hực của đoàn quân quyết thắng, nguyện mãi đi theo con đường cách mạng của Đảng và Bác Hồ: “Đêm nay trên đường hành quân ra mặt trận/ Trùng trùng đoàn quân tiến bước theo con đường của Bác/ Nở ngàn hoa chiến công ta dâng lên Người/ Dâng lên tới Đảng cả niềm tin chiếu sáng ngời”.

Nhạc sĩ Huy Thục kể, ngày Bác Hồ ra đi, cả đất trời thấm đẫm nước mắt. Sau khi cùng đoàn nhạc sĩ quân đội vào viếng Bác, ông trở lại chiến trường, chứng kiến các chiến sĩ đã vượt lên đau thương, nắm chắc tay súng, giữ vững ý chí chiến đấu, truyền cảm hứng cho ông sáng tác ca khúc “Bác đang cùng chúng cháu hành quân”. Ca khúc nhanh chóng được phổ biến rộng rãi khắp cả nước, là một trong 10 bài hát quy định trong Quân đội nhân dân (nay là 15 bài hát).

“Những ca khúc của tôi đã ra đời từ trong lửa đạn đau thương và niềm tự hào của người lính nơi tuyến đầu. Đấy là những bài hát được viết ra bằng máu, bằng sự hy sinh mà cả dân tộc đã từng nếm trải. Tôi sẽ không bao giờ có được những bài hát ấy, nếu không có những năm tháng đi cùng chiến sĩ ngoài mặt trận”, nhạc sĩ Huy Thục khẳng định.

Nhạc sĩ Huy Thục hiện đang sống sum vầy cùng đại gia đình, nơi những giá trị mà ông tích lũy suốt cuộc đời được truyền lại cho các thế hệ. Di sản âm nhạc của nhạc sĩ Huy Thục không chỉ là những tác phẩm gắn với một thời “hoa lửa”, mà còn là nguồn cảm hứng bền bỉ, góp phần nuôi dưỡng và lan tỏa những giá trị của văn hóa, nghệ thuật cách mạng trong đời sống hôm nay.

Nguồn Yên Nga (hanoimoi)

Sáng tác đầu tay của Trúc Phương là "Tình thương mái lá" và "Tình thắm duyên quê", được ông viết vào năm 1957 khi đó ông 24 tuổi.
"Mái lá hiền là mái lá hiền
Quê tôi nối liền sông với nước triền miên
Yêu mái lá tình thương về mái lá
Đậm đà năm tháng hỡi ơi hỡi chàng!"
(Tình thương mái lá)
Nghe bài này xong nhận xét, văn ngôn của Trúc Phương không thuần chất Miền Nam khi ông tả cảnh Miền Nam mà "Mùa ngô bên nương lúa.", "Bát canh nóng chờ người."
Tình thắm duyên quê thì đượm tình Miền Nam hơn:
"Chiều làng quê say sưa trong tiếng ca
Người làng quê yêu bông lúa thiết tha
Những mẹ già ngồi trông trẻ đùa xóm dưới
Run run môi cười như thuở còn đôi mươi."
Đến năm 1957, chàng Nguyễn Thiên Lộc lên thành đô Sài Gòn. Rồi năm 1958 ra đời bài"Chiều làng em", năm 1959 với "Đò chiều".
Đò chiều là một sáng tác nhạc vàng nổi tiếng của nhạc sĩ Trúc Phương kể về mối tình bên bến sông của cô thôn nữ và người lính chiến.
"Một ngày nào trên bến cô liêu
Xóm bên sông tiêu điều
Buồn hắt hiu mây chiều
Đò của người thôn nữ
Chờ đưa người viễn xứ
Đưa anh trai phong sương
Đi lính Cộng Hòa.
Rồi chiều nào nắng tắt trên đê
Toán quân xưa trở về
Màu chiến y phai rồi
Người anh từ muôn lối
Về mang niềm vui mới
Đôi tay vun muôn hoa,
Hoa sắc Cộng Hòa."

Từ tình yêu quê hương, nhạc Trúc Phương đã phóng bút ca ngợi những người trai hùng Miền Nam thời loạn, hình ảnh người lính VNCH xả thân bảo vệ quốc gia vô cùng đẹp trong nhạc Trúc Phương.
"Bốn giờ đi dài thêm bốn giờ về
Thời gian còn lại anh cho em tất cả em ơi
Ta đưa ta đến đỉnh tuyệt vời
Ðêm lạc loài giấc ngủ mồ côi
Người đi chưa đợi sáng
Ðưa nhau cuối đường sợ làm đêm vui rủ xuống
Thương quê hương và bé nhỏ tình này
Ngừng trong đôi mắt đỏ
Vì mình mười sáu giờ bỏ trời đất bơ vơ."
(24 giờ phép)
Trúc Phương đặc biệt có những câu rất mượt mà, dễ thương và rực lửa kiểu "ngôn ngữ tình làm bằng dấu đôi tay" hay "đưa ta về nguyên thủy loài người."
Để Trả Lời Một Câu Hỏi tả cảnh một đôi trai gái mà cô gái có người thương lính chiến đang ở ngoài biên địa, ca từ quá đỗi dễ thương rung động người nghe. Những cung bậc chỉ có lúc người ta thương nhau thiệt nhiều mới có:
"Một nửa ba năm, anh yêu tình áo giày quân nhân,
đường xuôi quân ghé lại đôi lần.
Bao nhiêu âu lo, có hôm đã hỏi người yêu bé bỏng, hay mơ:
"Anh vắng nhà hoài em có nhớ?"
Trả lời anh yêu:
"Không gian còn, bước thời gian đi,
một ngàn đêm nhớ nhiều mơ nhiều.
Mưa khuya giăng tơ, gió khuya hững hờ
đèn hiu hắt ngọn tương tư, đôi lúc buồn vì anh vắng nhà."
Kết cuối của bài nhạc là lời an ủi, lời nhắn gởi về sự chờ đơi chung thuỷ "để anh vui bước đường quân hành".
"Tình nước lòng trai, anh hiên ngang đối diện mặt trời.
Chân qua chốn nào thương chất lên cao
Đã yêu lính trẻ ngày về ai tiếc gì."
Nghe nhạc Trúc Phương, ông trân trọng tình cảm với người lính Việt Nam Cộng Hoà. Trúc Phương là một trong số ít các nhạc sĩ như Trần Thiện Thanh và Trầm Tử Thiêng gọi thẳng cái độp phe bên kia là giặc, dĩ nhiên là thứ giặc thù.
"Đơn vị thường khi nằm trên đất giặc". "Gio Linh đón thây giặc về làm phân xanh cây lá."(Trên bốn vùng chiến thuật)
"Những đêm sương đổ
Đạn bay khói phủ
Những khi xua giặc bỏ quên giấc ngủ
Dù nhiều gian khổ câu nói thương ai
vẫn ngọt trên đầu môi."
Trúc Phương có nhiều bản tình ca lãng mạn nghe tê tái, có chút phảng phất liêu trai, thí dụ Con Đường Mang Tên Em, Trả Nhau Ngày Tháng Cũ, Nhớ Người Tình Xưa, Bóng Nhỏ Đường Chiều ....
"Lúc mới biết em một chiều nào
Em trộm nhìn anh cười nghiêng vai áo
Em ơi có biết
Có biết anh về thầm nghĩ những gì."

(Nhớ Người Tình Xưa)
"Trả nhau lối dọc đường ngang
Khi mình biết mình chán chường
Trả giận trả thương hắt hiu con ngõ buồn
Mà xưa tiếc ngẩn ngơ khi mất một lần hôn."

(Trả Nhau Ngày Tháng Cũ).
Trúc Phương là nhạc sĩ của đêm, tình ca của đêm, hơi thở và thao thức của đêm khuya. Lúc nào đêm khuya cũng làm ông ray rứt và đau khổ.
Đêm Tâm Sự viết rằng:
"Mấy năm cách biệt chỉ vui đêm này
Trút vơi tâm tình của hai chúng mình
Một lần trong đời anh nói thương tôi
Tiếng ngọt trên đầu môi.
Này bạn đêm nay hỡi nếu mai đi rồi
nhớ mang theo nụ cười
Còn tôi đêm mơ còn tôi đợi chờ
Thì dù xa xôi tôi vẫn là của người."
Đêm Buồn Phố Thị, Hai Chuyến Tàu Đêm, Nửa Đêm Ngoài Phố, Mưa Nửa Đêm, Tàu Đêm Năm Cũ...
"Lòng buồn rạt rào
Nhớ hôm nào xuôi miền trung
Chuyến xe đêm anh gặp em
Môi em đang xuân nhưng mắt buồn ngấn lệ trần
Chuyện đời sầu đắng vấn vương đôi má dịu hiền
Áo em màu tím
Đậm đà vì là buổi ban đầu ta gần nhau
Nói nhau nghe câu chuyện cũ.
Nhưng tìm đâu tiếng đêm qua cho lòng ấm
Đêm nay cô đơn nghe gió lạnh rót vào hồn."
Chuyện Chúng Mình cũng ban đêm:
'Đêm nay anh ngồi lặng yên nghe tôi kể chuyện xưa
bao năm lắng trong tim.
Đời anh đã bao năm gió sương gót chân in chiến trường.
Làm quen với đêm canh gió lộng, với mưa khuya núi rừng.
Mai anh đi rồi làm sao tôi ngăn được
thà vui đi cho trót đêm nay.
Nhiều lần mình trắng bàn tay như chuyện xa xưa ấy
xin đừng nhớ hay buồn.
Đôi ta không sống vì nhau khi kẻ ở người đi
thôi thương tiếc làm chi.
Mình về ngõ tối hai nơi có vài vì sao rơi
đêm hò hẹn hết rồi."

Nhạc Trúc Phương buồn, lúc nào cũng buồn, cái buồn âm ỉ và da diết, cái buồn muôn thuở và thiên thu.
Vì nhạc buồn nên đời ông cũng không vui.
Trúc Phương viết nhiều nhạc tình, hình bóng nhiều người phảng phất trong đó, nhiều người thích ông.
Trúc Phương đi biểu diễn ở Bến Tre, vợ của ông đến coi.
Và Trúc Phương phải lòng người con gái Bến Tre 16 tuổi đó.
Người con gái Bến Tre đó đã thành vợ chánh và sau này làm mẹ của 3 người con của ông.
Miền Nam đang bình thường, mọi thứ như sụp đổ, trong một thời gian ngắn Miền Nam chìm trong một cơn mê dài.
Ngày tháng 4/1975.
Với trí thức Miền Nam thì sự khắc nghiệt và nghiệt ngã còn kinh khủng hơn, những người học thấp leo lên đầu người học thiệt.
Trí thức Miền Nam lớp đi học cải tạo, đi kinh tế mới, lớp vượt biên, lớp bị vợ bỏ, ra đường đạp xích lô hoặc bán cà lem..
Văn nghệ sĩ Miền Nam trượt chân trong một sự biến động lớn cảm xúc và lí trí.
Trúc Phương đã nhiều lần vượt biên để tìm tự do nhưng thất bại liên tiếp, tù tội, nhà cửa không còn, kinh tế khánh kiệt, gia đình ly tán, vợ thứ ba bỏ, đứa con theo mẹ, vợ lấy chồng khác.
Nhạc sĩ tài hoa thành người vô sản đúng nghĩa, không nhà cửa, không gia đình, không giấy tờ tùy thân, không tiền bạc.
Báo Yến kể:
“Trước năm 1975, anh Trúc Phương thành công lắm, trong mắt chồng tôi thì cố nhạc sĩ là một người rất đáng ngưỡng mộ. Tuy nhiên sau đó thì cuộc sống của Trúc Phương gặp nhiều khó khăn.
Khi người vợ thứ ba bỏ anh ấy thì anh ở với người con trai. Nhà anh khi đó nghèo lắm, chỉ có độc một chiếc giường và một tủ quần áo. Thỉnh thoảng tôi cũng phụ giúp anh một ít tiền và mua thuốc cho anh vì Trúc Phương bị yếu, nghẹt phổi. Với tôi, anh thật sự là một ông hoàng của dòng nhạc bolero, giai điệu những bài hát của Trúc Phương rất đẹp còn ca từ thì dễ đi vào lòng người”.
Trúc Phương kể:
“Sau những biến cố của cuộc đời, tôi phải sống một thời gian kiểu rày đây đây mai đó, bèo dạt mây trôi.
Nếu đói thì không đói ngày nào, nhưng mà nói no thì chưa được ngày nào gọi là no. Tôi không có mái nhà, lúc đó thì chuyện vợ con cũng tan nát rồi.
Tôi sống nhờ nhà bạn bè. Nhưng mà khốn nỗi bạn bè cũng có hoàn cảnh bi đát, khổ sở. Không ai đùm bọc ai được. Thêm nữa, bạn bè không dám chứa tôi trong nhà, bởi vì tôi không có giấy tờ tùy thân, chẳng có thứ gì trong người cả…
Tôi nghĩ ra một cách, là tìm nơi nào có khách vãng lai để chui vào ngủ với họ để tránh bị kiểm tra giấy tờ.
Ban ngày thì lê la trong thành phố, đến đêm phải ra xa cảng Miền Tây thuê một chiếc chiếu, thế chưn 1 đồng. Ngủ đến sáng, xếp chiếu trả cho người ta, lấy tiền thế chân về. Một năm tôi ngủ ở xa cảng đến 9 tháng như vậy.
Hôm nào có tiền đi xe lam, tôi ra sớm, chừng 5 giờ chiều có mặt ngoài đó thì còn có chỗ lịch sự, tương đối vệ sinh để trải chiếu nằm. Hôm nào ra trễ, chỗ tốt, sạch, vệ sinh… bị người ta giành hết rồi, tôi phải trải chiếu gần chỗ người ta đi tiểu, nhưng mà cũng đành chịu”.
Nhiều người nói trong thời gian khổ sau 1975 mà Trúc Phương viết “Thói đời” và “Buồn trong kỷ niệm” là sai, vì Thói Đời viết năm 1970 và Buồn Trong Kỷ Niệm viết năm 1963.

Nhưng có lẽ Trúc Phương viết trước cho chính cuộc đời của mình , cái cảnh "Rượu trần ai gội niềm cay đắng những suy tư in đậm đường hằn" và "Đến nay thì đã đắng cay nhiều quá" nó rành rành đó thôi!
Đến năm 1995, nhạc sĩ Trúc Phương trút hơi thở cuối cùng ở bv An Bình vì lao phổi và suyễn, cộng với suy kiệt sức khỏe. Vợ đầu tiên đã làm đám ma và chôn cất ông ở nghĩa trang Lái Thiêu.
Trong bản nhạc Mắt Chân Dung Để Lại Trúc Phương viết:
"Từ biệt tuổi thơ, xa dần hơi ấm mẹ
Bỏ đất bỏ biển nắng và gió mùa về
Mang nặng thân cát bước long đong phận cát
Những ngày phố thị, ngõ buồn phố thị.
Đời chỉ gượng vui vui để quên trắc trở
Và những chờ đợi cứ dài mãi đợi chờ
Em chừ xa lắc, mắt chân dung buồn bã
Nửa đường muốn về, nửa chưa muốn về.
Từ đó viết cung thương gọi nhau
Lời đau chim sáo giọng đắng vạc sầu
Cho dù sao vẫn nhớ
Về hỏi đưa võng gió ca dao lồng lộng."

Rốt cuộc Trúc Phương đã xong phận mình "khóc mình khóc người, đỏ hoe suốt đời."
Cố nhạc sĩ Trúc Phương không còn nhưng những ca từ dễ hiểu chân phương và da diết của ông vẫn còn mãi. Nhưng ca khúc vẫn vang lên với tiếng hát Thanh Thúy, Hoàng Oanh, Bảo Yến và Duy Khánh.

Ngàn đời ngân vang dòng nhạc bất tử!
Tiếc thay hoài công thôi!
Phố đã vắng thưa rồi
Biết rằng chẳng duyên thừa
Để người không gặp nữa
Về nối giấc mơ xưa.

Nguồn sưu tầm internet

Năm 2001, từ Thái Bình, thư của bạn Phạm Thị Phương Chi đã gửi về chuyên mục "Bạn yêu nhạc bình nhạc" của chương trình Ca nhạc theo YCTG, tâm sự: “Em là một thính giả rất yêu thích các chương trình của Đài TNVN, trong đó có chương trình Ca nhạc theo YCTG. Nay, khi hè về, nghe những ca khúc được chọn để bình… Bao cảm xúc dâng trào, em muốn gửi về chuyên mục cảm xúc của em về ca khúc Mong ước kỷ niệm xưa của nhạc sĩ Xuân Phương”.

https://www.youtube.com/watch?v=GXpZy66ZeGM

Tháng 6, mùa thi - mùa chia ly. Hòa cùng bản nhạc ve, cùng sắc đỏ rực trời của hoa phượng, màu tím man mác dịu nhẹ của bằng lăng và những trang lưu bút chứa chan cảm xúc là những giai điệu, lời ca cũng không kém phần dạt dào, tha thiết của tuổi học trò. “Mong ước kỷ niệm xưa” là một trong những ca khúc ấy.

Bao trái tim học trò và cả những người tuy đã qua tuổi học trò đều thổn thức theo giai điệu chậm buồn: “Thời gian trôi qua mau, chỉ còn lại những kỷ niệm”. Còn tôi, khi nghe, cổ họng như nghẹn lại, không nói nên lời… để rồi càng nghe càng thấy mỗi câu chữ đều chất chồng kỷ niệm và tình cảm tiếc nuối, khiến tôi bật khóc. Mái trường ơi! Thầy cô ơi! Bạn bè ơi… sẽ nhớ lắm khi xa:

Thời gian trôi qua mau, chỉ còn lại những kỷ niệm
Kỷ niệm thân yêu ơi, sẽ còn nhớ mãi tiếng thầy cô
Bạn bè mến thương ơi, sẽ còn nhớ những lúc giận hờn
Để rồi mai chia xa, lòng chợt dâng niềm thiết tha
Nhớ bạn bè, nhớ mái trường xưa.

Thời gian ơi, sao nỡ vô tình đến thế, cứ trôi mãi đi để những nhớ thương này biết gửi về đâu. Giai điệu chậm buồn, tha thiết ấy cứ xoáy sâu vào trái tim tôi, gợi nên niềm tiếc nuối những ngày tháng ngọt ngào, tất cả nguyên sơ, tinh khôi… Với tôi, mỗi lần hát “Mong ước kỷ niệm xưa” là một lần được trở về với kỷ niệm. Tôi hiểu rằng chỉ đến lúc chia tay, chúng ta mới cảm nhận hết được ý nghĩa và cảm xúc của từng ca từ. Biết vậy, nhưng không ít người, trong đó có tôi, vẫn ước:

“…ước muốn cho thời gian trở lại
Cho bao khát vọng, đam mê cháy bỏng
Sẽ còn mãi trong tim mọi người
Để tình yêu, ước mơ mãi không phai”

Về ca khúc “Mong ước kỷ niệm xưa”, trong một lần trả lời thính giả, nhạc sĩ Xuân Phương cho biết: “Đó là ca khúc nằm trong phần âm nhạc phim Xin hãy tin em của đạo diễn Thanh Hải. Để sáng tác, Phương đã lấy tất cả những vốn kiến thức mà khi mình còn là học sinh, sinh viên, cùng với những kỷ niệm của tuổi học trò ra để viết”.

Là một nhạc sĩ thành công trong mảng nhạc phim nên khi anh bộc bạch các bước làm nhạc cho phim cũng thật dễ hiểu: Trước tiên, đạo diễn gặp nhạc sĩ để thống nhất về chủ đề, nội dung ca khúc; sau đó đưa kịch bản cho nhạc sĩ đọc; và cuối cùng, khi phim đã dựng xong thì để nhạc sĩ xem phim. Trên tất cả những dữ liệu đó, nhạc sĩ sẽ sáng tác tác phẩm sao cho vừa phù hợp với nội dung phim, vừa mang tính nghệ thuật.

Nhạc sĩ Xuân Phương sinh năm 1973 trong một gia đình làm nghệ thuật. Bố của Phương là nhạc sĩ - nghệ sĩ đàn accordion Xuân Tứ, tác giả đã chuyển thể một số ca khúc như “Anh vẫn hành quân” (nhạc sĩ Huy Du), “Trường ca sông Lô” (Văn Cao)… thành các tác phẩm kinh điển cho đàn accordion độc tấu.

Ngay từ khi 6 tuổi, Phương đã được học đàn piano rồi thi vào Khoa Piano, Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam). Sau đó, Xuân Phương chuyển sang học sáng tác thêm 8 năm nữa. Đến năm 1998, anh tốt nghiệp đại học chuyên ngành sáng tác và năm 1999 về Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội giảng dạy cho đến cuối đời.

Là nhạc sĩ và giảng viên dạy sáng tác, khi được hỏi: “Hiện nay có nhiều nhạc sĩ sáng tác rất phong phú với các thể loại và đề tài khác nhau. Nhạc sĩ nghĩ sao về điều đó và ngoài thể loại nhạc phim mà nhạc sĩ sáng tác thì nhạc sĩ còn sáng tác thể loại nào nữa hay không?”, Xuân Phương đã trả lời: “Trong môi trường âm nhạc của Việt Nam hiện nay nói chung thì cũng có rất nhiều nhạc sĩ trẻ sáng tác, có nhiều bài rất hay. Đề tài sáng tác tuy phong phú nhưng vẫn có một số mảng còn thiếu, ví dụ những bài hát viết về đề tài xã hội, những bài hát viết về đề tài thiếu nhi bây giờ cũng chưa nhiều. Tuy nhiên vẫn có những sáng tác của các nhạc sĩ trẻ mang những nét mới và cũng rất hay, theo kịp hơi thở của hiện đại.

Còn bản thân Phương, ngoài thể loại nhạc phim mà Phương thường sáng tác thì Phương còn viết nhạc múa, viết nhạc quảng cáo; phối khí và dàn dựng các chương trình biểu diễn…”.

Khi được hỏi: “Mong ước kỷ niệm xưa” là thành công đầu tiên của Xuân Phương, nhạc sĩ cảm thấy như thế nào, có cảm thấy thỏa mãn hay không khi bài hát đầu tiên của mình ra đời lại được đón nhận một cách nhiệt tình?”, Phương đã nói: “Đầu tiên Phương cũng cảm thấy rất bất ngờ vì lúc đó mình chỉ nghĩ đơn giản là viết để phục vụ cho bộ phim. Nhưng sau khi bộ phim được phát thì rất nhiều người yêu thích và điều đó cũng là động lực để thúc đẩy Phương sáng tác những tác phẩm khác tốt hơn, hay hơn sau này”.

Có thể nói, chúng ta từng có những năm tháng học trò, từng qua những cuộc chia tay… Và Xuân Phương, bằng tình cảm gắn bó của mình với tuổi học trò, cùng sự nhạy cảm, tinh tế của tâm hồn và tài năng nghệ thuật, đã đưa “Mong ước kỷ niệm xưa” có mặt trong bao trang lưu bút, trong bao cuộc chia tay đáng nhớ của thời cắp sách. Đó là món quà quý giá Xuân Phương đã tặng cho tuổi học trò, cho mỗi chúng ta.

Theo Ánh Quyên (vov.vn)

Đôi dòng về nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương:

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương (NVT) sinh ngày 22-51919 tại làng Vân Thê, tổng Hương Thủy, Thừa Thiên-Huế. Thân phụ và thân mẫu đều là những người yêu âm nhạc, nên đã ươm mầm nghệ thuật cho nhạc sĩ từ tấm bé. Năm lên 9 tuổi đã được học đàn Nguyệt, 13 tuổi được vào học ở trường Quốc học-Huế. Thời gian này, từ vốn âm nhạc căn bản hò-xự-xang của dân tộc, nhạc sĩ đã bắt đầu học ký âm Pháp đô-rê-mi của cuốn Marmontel của Pháp. Kết thúc những năm trung học (Hè 1939), nhạc sĩ NVT đã sáng tác ca khúc đầu tiên "Trên sông Hương". Năm sau, bài hát được xuất bản ở Hà Nội. Sự nghiệp âm nhạc bắt đầu từ đó. Bài Đêm Đông là sáng tác thứ hai, lúc nhạc sĩ NVT đang học tại Hà Nội (1939). Sau đó, nhạc sĩ vào Sài Gòn học và sáng tác bài thứ ba "Bướm hoa" (1942); bài này, nguồn cảm hứng lấy từ hình ảnh một rứng áo dài của các nữ sinh trường Trưng Vương sau giờ tan học. Năm 1948, nhạc sĩ viết Bình Trị Thiên khói lửa... . Cuộc đời và sự nghiệp âm nhạc của nhạc sĩ NVT cũng từ đó bước vào rẽ ngoặc quan trọng, gắn liền với vận mệnh dân tộc, đấu tranh chống ngoại xâm ...

Ngoài các ca khúc, nhạc sĩ NVT còn sáng tác nhạc phim, nhạc giao hưởng, nhạc biến tấu dành cho piano, violon, cello, sáo trúc, đàn t’rưng v.v... Nhạc sĩ NVT còn là một nhà quản lý, giáo dục kiệt xuất qua các chức vụ như Giám đốc Bưu điện khu 4, Chi đoàn trưởng Chi đoàn nhạc sĩ khu 4, Trưởng đoàn Ca múa nhạc Trung ương, Giám đốc nhạc viện Hà Nội. Với các trọng trách đó, nhạc sĩ NVT từng hướng dẫn, tham gia biểu diễn tại Phủ Chủ tịch và đã được tiếp xúc với cụ Hồ Chí Minh nhiều lần; hướng dẫn Đoàn nghệ thuật Việt Nam tham gia biểu diễn nước ngoài, được Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai tiếp xúc (1954); từng làm việc và trao đổi ý kiến chuyên ngành với Thủ tướng Phạm Văn Đồng (1973) v.v...

Với công lao và thành tích đóng góp đó, nhạc sĩ NVT – ngoài học hàm Giáo sư, danh hiệu nghệ sĩ nhân dân – còn được Chủ tịch nước trao tặng Huân chương Lao Động hạng nhất, Huân chương Độc Lập hạng ba, Huân chương Lao Động xuất sắc của Xô-viết Tối cao Liên Xô, Huân chương Hoàng hậu Kosamark của Vương Quốc Camphuchia v.v...

Trên đường cô lữ, Đêm Đông ra đời.

Đó là mùa Đông năm kỷ mão (1939), lúc còn trọ học ở Hà Nội, nhạc sĩ NVT kể: "Đêm giao thừa (29) tết, không có tiền để về quê đoàn tụ với gia đình ngày đầu năm, buồn, nhớ tái tê lắm, tôi lang thang ở ga Hàng Cỏ, nhìn người qua tay xách nách mang, lũ lượt bước lên chuyến tàu cuối năm với tiếng còi dục giã. Từ nỗi niềm riêng, tôi chạnh lòng liên tưởng để chia sớt với những ai cùng cảnh ngộ phải xa nhà trong đêm giao thừa "đêm Đông - xa trông cố hương buồn lòng chinh phu, đêm Đông – bên song ngẩn ngơ kìa ai mong chồng...". Người chinh phu ở đây có pha chút lãng mạn của tiểu thuyết đương thời, có nhiều đoạn hư cấu. Tuy vậy, câu "ca nhi đối gương ôm sầu riêng bóng" là có thật, bởi vì lúc ấy đang buồn nhớ, tôi lê bước từ ga Hàng Cỏ trở về, đi ngang qua xóm cô đầu (*), nghĩ rằng chắc đêm giao thừa chẳng có cô nào hành nghề cả, nhưng khi đi ngang căn nhà còn để đèn, một cô bước ra chào mời, và khi tôi không phải là khách làng chơi nên cô quay vào, tôi chợt thấy nét buồn đó thoáng qua chiếc gương soi treo ở cửa ra vào. Lang thang khắp nơi rồi cũng về đến nhà trọ ở số 10 phố Hội Vũ, cạnh nhà thương Phủ Doãn, lên gác trọ rồi mà nỗi cô đơn buồn thương cộng vào gió thổi mạnh qua khe cửa sổ mãi đến khuya không dứt; lấy ý đó, tôi viết tiếp "gió reo sầu miên – gió đau niềm riêng – gió than triền miên...".

Bài hát được hoàn thành nhanh chóng sau khi kết nối được các ý tưởng hoàn chỉnh, bắt đầu bằng câu "Chiều chưa đi màn đêm rơi xuống, đâu đây buông lững lờ tiếng chuông"; và người hát bài Đêm Đông đầu tiên là nhạc sĩ Nguyễn Hữu Thiết (thân phụ của ca sĩ Hồng Hạnh).

"Lững lờ tiếng chuông"

Những chi tiết quý giá trên về sự ra đời của bài hát Đêm Đông được chính nhạc sĩ NVT tự tình, ít ra từ sau năm 1975 đến nay đối với quần chúng hâm mộ.Về sau này, các nhạc sĩ phối âm, các nhà sản xuất và cả các ca sĩ thể hiện mặc sức tung hoành để đến nỗi công chúng vẫn cứ nghĩ rằng Đêm Đông được sáng tác trong chiều hướng phục vụ tôn giáo, từ đó, các nhạc sĩ phối âm, phối khí không ngần ngại tạo ra dòng nhạc Intro – mở đầu bằng tiếng chuông... nhà thờ! Từ âm sắc êm ả của bài hát (tranquillo) trở nên pop-rock (kiểu liên khúc)! Hoặc vừa (adlib) đã là tốt; có người sử dụng cả giọng nam trung cao (ténor) và cho đó là bài hát chỉ dành cho... thính phòng! Vẫn chưa hết, các nhà kinh doanh xuất bản cũng vào cuộc hàng loạt lần tái bản tờ nhạc bướm và ảnh bìa là nữ hoặc nam ca sĩ đứng bên cạnh cây thông! 

May mắn thay, nhạc sĩ NVT còn đây và đã lên tiếng giúp cho giới mộ điệu tìm được ra chất xúc tác cấu thành Đêm Đông.

Thế còn Tiếng chuông? Không gì xác quyết hơn, có sức mạnh thuyết phục hơn chính lời người sản xuất sản sinh ra bài hát Đêm Đông. Vâng! Nhạc sĩ NVT đã lên tiếng thật sự, đáp lại mối quan tâm không chỉ riêng người viết bài này như sau: "Đâu đây buông lững lờ tiếng chuông. Tiếng chuông buông lững lờ, chỉ có thể là tiếng chuông chùa. Nhưng không cứ gì tôi phải đi ngang qua một ngôi chùa, mà chỉ cần nghe tiếng chuông; thường những người tu tại gia, khi niệm kinh buổi chiều, vẫn thỉnh thoảng gõ chuông từ một gác thờ nào đó. Vì tôi đi từ nhà ra ga Hàng Cỏ, qua phố Khâm Thiên rồi đi lang thang khắp các nẽo đường trước khi trở về gác trọ thì có thể nghe được nhiều lần tiếng chuông ấy lững lờ buông. Còn nếu tiếng chuông nhà thờ thì phải dùng chữ chuông đổ, chứ không thể dùng buông lững lờ được".

Đó là phần đầu của nội dung lá thư đề ngày 04-11-1997 của chính nhạc sĩ NVT đã xác nhận. Như vậy, tất cả những thắt mắc từ lâu nay đều đã được giải tỏa, vấn đề còn lại là cách thể hiện, chủ yếu nơi các nhạc sĩ phối âm, phối khí, góp phần trả lại sự thật hơn nữa thế kỷ qua của Đêm Đông. Cũng trong lá thu đó, nhạc sĩ NVT còn nói đến hai vấn đề đã được đặt ra là cách thể hiện dẫn đến sai biệt như đã phân tích phần trên. Nhạc sĩ NVT vốn rất ôn hòa, bình dị và cũng không nặng câu nệ chữ nghĩa, song việc hát sai lời, phối âm tiếng chuông sai, thậm chí lợi dụng Đêm Đông để giới thiệu xiêu vẹo như một băng cassette nước ngoài rằng, Đêm Đông là bài hát nói về lính viễn chinh Mỹ (dựa vào câu "xa trông cố hương buồn lòng chinh phu"...) v.v...đã góp phần biến Đêm Đông trở nên dị dạng. Vấn đề thứ hai là chi tiết tiếng chuông trong phối âm. Theo nhạc sĩ NVT, tiếng chuông được mô tả trong Đêm Đông là tiếng chuông gia trì (nhạc sĩ NVT gọi là "tiếng chuông cúng") của giới Phật tử tại gia dùng để gõ mỗi khi thắp nhang hoặc đọc kinh hàng đêm. Do đó, vì tính chất nghệ thuật và mang hàm ý bao quát, nó sẽ được nâng lên thành tiếng chuông chùa (đại hồng chung) là điều dễ dàng chấp nhận được.

Đã qua rồi thời chinh chiến, cách ngăn; nhạc sĩ NVT một nơi, Đêm Đông một nơi, để ai đó thể muốn làm gì tùy thích "khi mình không có ở đó" (lời nhạc sĩ NVT). Chỉ một tiếng chuông thôi, đã đẩy đưa bài hát bất hủ ấy đi vào một nẽo khác hơn nữa thế kỷ qua, để rồi một người nhạc sĩ sản sinh cho đời một tuyệt tác cũng chỉ hiền từ mà rằng: "Chú chỉ cười và khen cho họ (những ông bầu) khéo lấy râu ông nọ cắm cằm bà kia, để đạt được mục đích hốt bạc!"./.

(*) Cô đầu tức cô đào, người nghệ sĩ ca trù, được phiên âm là A=Y (ả đào, người Hoa gọi ả xẩm, ta gọi là cô). Tuiy nhiên, các cô đầu thời gian này đã biến tướng, chuyên ca xướng trong các thanh lâu, phục vụ dân ăn chơi một thời, làm mất hết ý nghĩa cao đẹp của cô đầu.(DKT).

Bài viết của tác giả Minh Hiền, dựa theo lời kể của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương – Tác giả ca khúc Đêm Đông, mô tả chân thực về hoàn cảnh và cảm xúc của nhạc sĩ thời điểm sáng tác ca khúc bất hủ này hơn 80 năm trước.

https://www.youtube.com/watch?v=Dg2FFk1UeDo

Chiều của ngày tất niên, mưa phùn phủ một màn sương mờ ảm đạm lên thành phố. Một lữ khách lang thang qua đường Khâm Thiên, ngày thường vốn là con đường đông vui nhộn nhịp, nay văng vẻ, tinh mịch, không một tiếng phách, tiếng đàn, vài ba ca nhi ngôi đối gương soi bóng chờ khách một cách vô vọng.

Lữ khách lầm lũi bước qua những phố vắng, đến đường Cổ Ngư, lên đê Yên Phụ như muốn xa lánh những phố phường đông đúc: Hàng Ngang, Hàng Đào, Hàng Bạc, Đồng Xuân.. nơi mà nhiều người đang tấp nập sắm tết.

Gió thổi mạnh trên bờ đê, cây ngả nghiêng trút lá, cảnh vật xác xơ tiêu điều, lữ khách vẫn lặng lẽ bước. Bầu trời thấp đục sũng nước, những tảng mây xám lãng đãng trôi, một cánh chim gió cuốn lạc bầy, lảo đảo cuối trời. Dọc theo bờ đê, lữ khách gặp những người dân nghèo khoác những bao tải, những áo tơi lá, đi vội trong gió ngược chiều để về túp lều rách nát thân thương của mình, nơi khói cơm chiều đang tỏa nhẹ. Lữ khách bâng khuâng tự hỏi: Ta đi về đâu?

Có tiếng chuông chùa xa xa vọng lại như âm thanh huyền diệu từ cõi hư vô, và bỗng nhiên… một nét nhạc hình thành trong người lữ khách:

Chiều chưa đi màn đêm rơi xuống
Đâu đấy buông lững lờ tiếng chuông
Đây cánh chim bâng khuâng rã rời
Cùng mây xám về ngang lưng trời.
Chân anh bước chậm lại theo nhịp nhạc.

Xa xa giòng sông Hồng đỏ quạch đang cuồn cuộn như muốn cuốn phăng mọi vật trong luồng chảy của nó, những con thuyền neo bến chòng chành như muốn lật, lữ khách càng nhớ da diết đến dòng Hương xanh biếc lững lờ trôi nơi quê mình, giờ này chắc cũng có những con thuyền neo bến vắng, trong đêm mưa dầm gió bấc cuối năm, càng thương cho những cô gái nghèo xứ Huế đang mỏi mắt mong chồng suốt canh thâu trong đêm trừ tịch. Một niềm thông cảm cho những số phận buồn thương trào dâng trong tâm hồn người nhạc sĩ.

Trời đã tối từ lâu, mưa càng nặng hạt, lữ khách như bừng tỉnh, toàn thân thấm lạnh. Xa xa có ánh đèn thấp thoáng trong lùm cây, lữ khách rảo bước. Một ngôi biệt thự xinh xinh với một mảnh vườn nho nhỏ bao quanh, đúng là tổ ấm lý tưởng của một đôi uyên ương. Lữ khách định bỏ đi, thì bỗng vang lên tiếng đàn dương cầm một khúc nhạc nói về xứ Huế mộng mơ:

“Trên sông Hương bến nước mơ chan chứa bao tình!”.

https://www.youtube.com/watch?v=fN703NWNYYI

Nghe danh ca Duy Trác hát Trên Sông Hương trước 1975

Tim lữ khách như ngừng đập, anh như đột ngột gặp người yêu giữa sa mạc mênh mông. Anh đứng nép đứng dưới mái hiên lắng nghe. Ai đó chơi nhạc rất tình, chắc phải yêu thương xứ Huế lắm – tuy còn có đôi nốt chưa chính xác và tiết tấu hơi chậm.

Vừa lúc đó, có tiếng chó sủa – Một người đàn ông lịch sự, hiền hòa ra mở cửa.

– Tôi là lữ khách đêm đông không nhà, xin đứng trú mưa nhờ dưới mái hiên nhà ngài, mong ngài không phiền lòng.

Bằng một giọng Huế đặc, chủ nhà reo to:

– Ôi, khách quý! Khách quý! Em ơi, có khách Huế đến chơi. Mời ông vô!

Người vợ dịu dàng:

– Người đồng hương thân mến, gió nào đưa anh tới đây? Ướt cả rồi, ốm mất thôi!

Cả nhà xúm lại đón tiếp. Đây là một gia đình trí thức vừa ở Pháp về, chồng là bác sĩ, vợ là luật sư.

Giữa nhà, một bàn thờ khói nhang nghi ngút, với mâm ngũ quả, với cành mai trăng vươn dài, đỉnh trầm tỏa hương thơm diu dịu, ngan ngát. Một gia đình ấm cúng yêu thương. Cạnh bàn thờ, một bà già tóc bạc trắng, được búi theo kiểu Huế đang ngồi nhắm mắt, lần tràng hạt.

Lữ khách sững sờ, xúc động tưởng như gặp mẹ mình. Anh nhè nhẹ bước tới, quỳ xuống trước cụ già, cầm lấy hai tay, gục đầu vào, nước mắt thấm đầy tràng hạt. Cụ già với bàn tay gầy guộc lặng lẽ vuốt mái tóc ướt sũng của anh.

Người chủ nhà giới thiệu:

– Mạ ơi, anh ấy cũng là người Huế đó mạ nợ!

Cụ già không nói năng gì, chỉ thì thầm: Nam mô a di đà Phật!

Lò sưởi được khơi to. Ông chủ đặt chiếc mũ dạ của khách cạnh đấy. Bà chủ tự tay mình kê một chiếc ghế ngay trước lò sưởi, rót đầy một cốc rượu thuốc để mời khách ngồi sưởi và uống cho ấm người, nhưng khách không đến lò sưởi mà lững thững đến bên chiếc dương cầm và lặng lẽ ngồi xuống. Những ngón tay dài mềm mại lướt trên phím, tiếng nhạc vang lên thiết tha nồng thắm, đầy tình thương nỗi nhớ, có lúc khắc khoải bồn chồn, có lúc nức nở buồn thương. Khi tiếng nhạc cuối cùng vừa dứt, mọi người đều xúc động, mắt ngấn lệ.

Chủ nhà nồng nhiệt bắt tay lữ khách và hỏi:

– Anh là ai? Xin cho biết quý danh.

– Tôi tên là Nguyễn Văn Thương.

Người vợ reo lên:

– Ô! Đúng là tác giả bản nhạc “Trên sông Hương” em vừa đánh lúc nãy. Thật là múa rìu qua mắt thợ! Rứa bản nhạc anh vừa chơi là bài gì?

– Thưa bà, chưa có tên – có lẽ sẽ là… “Đêm Đông”. Tôi mới sáng tác trong đêm nay và vừa hoàn thành phần nhạc trên cây đàn piano của ông bà. Xin cám ơn!

Chuông đồng hồ báo 11 giờ 45. Đêm càng khuya mưa càng nặng hạt. Lữ khách kiên quyết từ giã gia đình người đồng hương vừa quen biết để trở về gác xép của quán trọ số 10 nơi ngõ hẹp, phố buồn lại có tên là Hội Vũ (!)

Anh lặng lẽ bước trên con đường bờ đê trơn trượt, lầy lội, tối tăm. Bỗng tiếng pháo giao thừa nổ vang, lan dần khắp bốn hướng, lữ khách bơ vơ đứng giữa nơi đồng không mông quạnh, anh bỏ chiếc mũ dạ xuống như muốn tiễn đưa một năm cũ đi qua, mặc cho mưa xối xả vào đầu, vào mặt; tiếng gió rít từng hồi như tiếng than khóc triền miên nhức nhối:

Đêm đông, ôi ta nhớ nhung đường về xa xăm

Đêm đông, ta mơ giấc mơ gia đình yêu thương

Đêm đông, ta lê bước chân phong trần tha phương

Có ai thấu tình cô lữ đêm đông không nhà!

Bài hát “Đêm Đông” được sáng tác một cách ngẫu hứng như vậy đó, vào một đêm mưa năm 1939, khi nhạc sĩ còn rất trẻ, mới 20 tuổi, đang học để thi tú tài tại Hà Nội, lần đầu tiên xa gia đình. Hai năm sau, “Đêm Đông” được xuất bản.

Qua bao thăng trầm, “Đêm Đông” đã sống mãi cùng thời gian. Với nét nhạc dịu dàng mà tha thiết, khắc khoải và da diết, với nội dung đậm tính nhân văn, “Đêm Đông” đã phản ánh được trọn vẹn và sâu sắc nỗi buồn nhức nhối của người tha hương.

Năm 1982, “Đêm Đông” đã được tuyển chọn là một trong mười bản tình ca hay của thế giới.

Nguồn nhacxua.vn

Đằng sau danh hiệu "Tiếng hát vàng mười"...

Danh ca Lệ Thu tên thật là Bùi Thị Oanh, sinh năm 1943 tại Hải Phòng. 10 tuổi, bà theo gia đình di cư vào Sài Gòn, theo học bậc trung học Pháp tại trường Les Lauriers.

Kỳ thực, cô nữ sinh Bùi Thị Oanh khi ấy không hề có ý định theo nghiệp ca sĩ. Năm 1959, trong lần đi ăn sinh nhật ở nhà hàng Bồng Lai, được bạn bè vận động, Bùi Thị Oanh đánh liều lên sân khấu hát ca khúc Tà áo xanh (khi ấy có tên Dang dở) - một tình khúc nổi tiếng của Đoàn Chuẩn.

Lệ Thu thời trẻ

Tiếng hát của cô nữ sinh Oanh khiến vị giám đốc nhà hàng đắm đuối. Ông nhận ra đây là giọng trời phú nên hết lời thuyết phục theo nghề ca sĩ. Ban đầu, Bùi Thi Oanh từ chối vì biết gia đình chắc chắn phản đối; song vì ông chủ tuyên bố ký độc quyền với phòng trà của mình cùng mức lương hấp dẫn 1 triệu đồng/tháng nên đã nhận lời, lấy tên là Mộng Thu. Sau đó vì thấy chữ "Mộng" quê mùa quá mới đổi thành Lệ Thu.

Như vậy, vốn dĩ, cái tên Lệ Thu không được bà đặt có chủ đích. Đơn giản là, để giấu bố mẹ đi hát, bà chọn bừa một cái tên. Giới văn nghệ Sài Gòn khi ấy chia làm hai cách hiểu: Thứ nhất, "lệ thu" có nghĩa là "nước mắt mùa thu".

Người tiêu biểu cho cách hiểu này là cố nhạc sĩ Phạm Duy. Ông viết ca khúc Nước mắt mùa thu tặng riêng Lệ Thu trong đó có ca từ: Nước mắt mùa thu khóc than một mình / Một đời ca sĩ hát trong buồn tênh / Giọng ca buồn bã vào trong đời úa.

Bên cạnh đó, chính Lệ Thu lại thích cách giải nghĩa thứ hai, tức "lệ" có nghĩa là đẹp, "lệ thu" là mùa thu đẹp đẽ, mỹ lệ.

Song dù với nghĩa nào, trùng hợp một cách kỳ diệu, 60 năm sự nghiệp của Lệ Thu luôn gắn chặt hoặc với các tình khúc buồn, giai điệu đẹp (lệ); hoặc với các ca khúc về mùa thu (thu). Các nhạc phẩm bất hủ qua giọng hát Lệ Thu có: Xin còn gọi tên nhau; Thu sầu; Mùa thu chết; Thu, hát cho người; Hương xưa... Nhà văn Mai Thảo nhận định: "Lệ Thu bất tử với Hương xưa".

Nói thêm về Lệ Thu và nhạc Trịnh, khán giả chỉ công nhận 2 nàng thơ của cố nhạc sĩ là Khánh Ly và Hồng Nhung. Nhưng thực tế, giới chuyên môn nhận định, Lệ Thu xứng đáng là người hát nhạc Trịnh hay thứ nhì chỉ sau Khánh Ly và nhỉnh suýt soát hơn Ngọc Lan. Trịnh Công Sơn từng nói, Lệ Thu hát bài Hạ trắng của ông hay nhất.

Ngoài bài Nước mắt mùa thu của Phạm Duy kể trên, ít ai biết, bài Lệ đá trứ danh (thơ: Hà Huyền Chi; nhạc: Trần Trịnh) cũng được "biếu không" Lệ Thu.

Nói để thấy, vốn dĩ, với giọng hát trời phú, Lệ Thu đã mang định mệnh của một ngôi sao. Từ khán giả bình dân đến giới chuyên môn, giới nhà văn, nhà báo Sài Gòn thập niên 60 - 70 đều mê đắm bà. Lệ Thu hát toàn phòng trà, vũ trường top đầu.

Đời tư Lệ Thu có nhiều nốt trầm đẫm lệ

Sau này, khi định cư Mỹ, Lệ Thu từng bước tiến đến đỉnh cao trong sự nghiệp. Lệ Thu cùng Thái Thanh và Khánh Ly vượt lên trên cả hàng danh ca, là bộ ba huyền thoại của nền tân nhạc Việt Nam.

Trái với sự nghiệp lẫy lừng, đời tư Lệ Thu có nhiều nốt trầm đẫm lệ. Ba cuộc hôn nhân của bà lần lượt tan vỡ vì lấy nhầm chồng trăng hoa, bạc bẽo. Khán giả đồn đoán những bài thu ca thê lương bà hát đã vận vào đời danh ca.

Sau 3 lần đò, Lệ Thu thôi tìm bạn đời. Các con gái trưởng thành, có gia đình riêng, bà lại sống một mình an nhiên, tĩnh tại. Bà cô đơn nhưng không cô độc, thi thoảng buồn nhưng không bi quan. Ca sĩ Quang Thành nói, trước mọi người, Lệ Thu luôn giữ nụ cười trên môi và trong ánh mắt. Song biết đâu, chỉ là bà giỏi giấu nỗi buồn sâu kín vào trong.

Sự nghiệp Lệ Thu trải dài hơn 60 năm nhưng bà chưa từng chịu cảm giác hẩm hiu xuống dốc. Một số bầu show hải ngoại thông tin cho VietNamNet, Lệ Thu vẫn là ngôi sao đến cuối đời, giữ vị trí đặc biệt trong các chương trình lớn nhỏ.

Lệ Thu an nhiên tuổi thất thập cổ lai hy.

Lệ Thu vốn giọng nữ trung trầm (mezzo-alto), giọng bà thời trẻ ít khào nhưng vẫn đanh, sắc lạnh, có đủ vang - rền - nền - nẩy tuyệt vời. Về già, màu giọng bà tối dần, khào hơn, sâu và lạnh thêm, như tải cả một đời mình vào từng câu hát.

Người chị cả của bộ ba nữ danh ca huyền thoại là Thái Thanh ra đi đầu tiên, giờ đến Lệ Thu giã từ cõi tạm. Khán giả lo lắng Khánh Ly sẽ buồn, sốc, nhất là ca sĩ Quang Thành kể, danh ca luôn miệng gọi "Thu ơi" khi hay tin dữ. Liệu sau thế hệ vàng ấy, âm nhạc Việt Nam còn có thể tìm lại một "Tiếng hát vàng mười" như Lệ Thu?

 Nguồn vietnamnet

Nội dung là câu chuyện về hai người lính, cũng là hai người bạn thân từ thuở còn ngồi chung ghế nhà trường, đã từng gắn bó với nhau như hình với bóng. Trải qua 10 năm dâu bể, sau khi lưu lạc theo những ngả đường khác nhau của dòng đời, không ngờ họ lại được tái ngộ nhau tại cùng một đơn vị. Cuộc đời hợp rồi tan, tan lại hợp, thấm thoắt 10 năm qua, đôi bạn chung lớp chung trường năm xưa nay trở thành những người bạn chung chí hướng. Hai người lính ngồi hàn huyên, kể nhau nghe chuyện đời với những biến cố đã xảy ra trong 10 năm cách biệt. Ở ngoài kia trời đang buông “tuyết sương rơi lạnh đầy”, như là một khung cảnh lạnh lẽo nơi sa trường đầy mùi tử khí, nhưng trong lòng họ đượm nồng hơi ấm với niềm vui bất ngờ được gặp lại người bạn thân năm cũ, cùng nhau ngồi bên ly cafe đen để ôn lại chuyện xa xưa, dưới khói thuốc vờn bay mờ hư ảo.

Suốt đêm không ngủ bên tách cà phê đen chúng ta ôn chuyện đời.
Ngày mình còn thơ in như hình với bóng phút giây chưa hề rời.
Xuân qua mấy lần chôn kín chuyện xa xưa
Tình cờ gặp nhau hai đứa cùng đơn vị
Không ngăn được nỗi mừng
Anh kể tôi nghe ngày anh mới ra trường.

Cuộc gặp gỡ, hai người bạn ngồi ôn lại chuyện đời bên tách cà phê đen xuyên suốt cả đêm. Thời gian mười năm cách biệt, tuyết sương phủ lạnh nhưng vẫn không làm phai nhạt đi ân tình sâu nặng.

Xa cách nhau mấy năm rồi nhắc chuyện xưa thấy buồn!
Thuở học trò ngồi chung lớp bây giờ chung chí hướng
Tôi kể anh nghe bọn mình lúc chia tay
Đếm mùa Xuân trôi giã từ ấu thơ
Mười năm cách biệt, mười năm nhung nhớ
Thấy thương nhau phút này.

Họ cùng nhắc về những ngày tháng thanh bình đã qua, những kỷ niệm êm đềm và lời hẹn ước cũ. 

Bài hát là lời tri ân gửi đến tình bạn bè cao đẹp trong thời chiến, thể hiện nỗi niềm hoài niệm và khát vọng về một cuộc sống hòa bình, sum vầy

Xem đầy đủ lời bài nghe các sĩ trình bày ca khúc Mười Năm Tái Ngộ

 * Hình ảnh và một vài thông tin tham khảo từ nguồn Thúy Nga Paris By Night

Nghìn trùng xa cách là một trong những tình khúc hay nhất của nhạc sĩ Phạm Duy. Bài hát này nhạc sĩ sáng tác sau khi "mối tình đồng trinh duy nhất" với người đẹp Tây lai” Alice, từ tạ ông để đi lấy chồng sau Tết Mậu Thân (1968). Phạm Duy bước chân vào lĩnh vực ca nhạc khi ở lứa tuổi thanh niên, anh là ca sĩ chuyên hát nhạc của Văn Cao trong gánh hát Đức Huy – Charlot Miều đi lưu diễn từ Bắc chí Nam. Năm 1944, gánh hát Đức Huy – Charlot Miều dừng chân Phan Thiết. Với ca khúc “Buồn tàn thu” của Văn Cao, nam ca sĩ Phạm Duy đã lọt vào mắt xanh Hélène, người góa phụ mang hai dòng máu Việt – Anh. Nàng sống ở Suối Kiết, một đồn điền, cách Phan Thiết không xa, với mẹ già và hai người con là Alice (gái) và Roger (trai). Hélène đẹp, sung mãn và từng trải. Phạm Duy như bị “hớp hồn” trước vẻ đẹp “Tây lai” của Hélène. Hai người quấn quýt, đắm say. Họ yêu nhau như chưa bao giờ được yêu. Cuộc tình chóng vánh, tan biến vào hư vô. Chàng và nàng chia tay, mỗi người, mỗi ngả. Phạm Duy tiếp tục bước chân phiêu lãng, giang hồ.

10 năm sau. Hélène và Phạm Duy bất ngờ gặp nhau giữa Sài Gòn hoa lệ. Cố nhân xưa giờ đã có gia đình. Hélène mời Phạm Duy về nhà mình trên đường Trần Hưng Đạo. Phạm Duy ngỡ ngàng khi nhìn thấy Alice (tên Việt là Lệ Lan). Cô bé bây giờ là một thiếu nữ, giống mẹ như đúc, đẹp rạng ngời như thiên thần. Dường như ông đã “chao đảo” và mất hồn ngay từ ánh mắt đầu tiên của Alice. Người Sài Gòn ngày ấy có thú vui dã ngoại. Cuối tuần, Phạm Duy lái xe hơi đến đón Alice đi chơi vùng ngoại ô. Trong những lúc đó, “chú Phạm Duy” trở thành người bạn tri kỷ để Alice kể chuyện, những tâm sự ngây ngô của một cô gái chớm tuổi dậy thì. Alice mê âm nhạc, thi ca. Nàng rất thích những ca khúc Tình ca, Tình hoài hương, Tình kỹ nữ, Bên cầu biên giới… của Phạm Duy. Một chiều mùa thu 1957, Phạm Duy chính thức tỏ tình với Alice và được nàng ban cho một cái “ừ” lặng lẽ.

Phạm Duy kể, lúc đó ông quyết định, mối tình này cũng phải cao thượng như cuộc tình giữa ông và Hélène. Đã gần 10 năm vì quá mê mải soạn nhạc tình tự quê hương, ông không soạn một bản nhạc tình nào cả. Phạm Duy không ngờ trong một thời gian ngắn lại gặp được tình yêu. Ông không lẩn tránh, dù biết không giữ được nó suốt đời. Cuộc tình khởi sự bằng bài “Thương tình ca” (1956). Là một nghệ sĩ, Phạm Duy cần tình yêu để sáng tác, giống như con người cần khí trời để thở. Nhưng vì chênh lệch tuổi tác, không muốn làm phiền những người chung quanh, một lần nữa, ông cố gắng tránh mọi đụng chạm về xác thịt, để rồi hãnh diện để nói rằng, nàng vẫn là một trinh nữ khi rời xa tôi để lên xe hoa về nhà chồng. Trong hơn 10 năm (1956-1968), nhạc tình của Phạm Duy đều là những bài viết cho nàng như Ngày đó chúng mình, Đừng xa nhau, Cỏ hồng, Nha Trang ngày về… Là một người rất yêu thơ, trước khi xa nhau, nàng đã viết tới 300 bài thơ để tặng Phạm Duy. Những bài thơ của Alice đã được Phạm Duy phổ thành những tình khúc sau này.

Sau Tết Mậu Thân (1968), Alice từ tạ Phạm Duy để lấy chồng. Sau này, Phạm Duy nhớ lại: "Qua một lá thư viết bằng bút chì, nàng giã từ tôi, không buồn rầu nuối tiếc, không ân hận xót xa. Xong rồi, mối tình của tôi phải chấm dứt ở đây rồi. Tôi soạn bài “Nghìn trùng xa cách”, coi như lời tiễn biệt người yêu”.

Nếu trước đó, tình yêu trong nhạc Phạm Duy được hòa quyện vào thiên nhiên như “Dạ lai hương” (1953), “Chiều về trên sông” (1956), “Mưa rơi” (1960)..., thì thời gian sau, ông đã dồn nhiều cảm xúc vào giai điệu đầy hoài niệm, những ký ức của một thời “tình xanh khi chưa lo sợ” trong  “Nghìn trùng xa cách”:

“…Đứng tiễn người vào dĩ vãng

nhạt màu

Sẽ có chẳng nhiều đớn đau

Nối gót người vào dĩ vãng nhiệm mầu

Có lũ kỷ niệm trước sau…”

Những ngày thương nhau, Alice đã tặng Phạm Duy một vạt tóc nâu được cắt ra từ mái tóc rất đẹp của nàng cùng với cánh hoa ép nhân kỷ niệm sinh nhật của ông. Bởi thế, khi xa nhau, Phạm Duy thương xót:

“…Vài cánh xương hoa nằm ép trong thơ

Rồi sẽ tan như bụi mờ

Vạt tóc nâu khô còn chút thơm tho

Thả gió bay đi tìm…”

Ca khúc “Nghìn trùng xa cách” được xem là một trong những tình khúc hay nhất về cuộc tình giữa Phạm Duy và Alice, đỉnh cao của nhạc tình Phạm Duy. Giai điệu của ca khúc đã đạt đến đỉnh sầu:

“Nghìn trùng xa cách người đã đi rồi

Còn gì đâu nữa mà khóc với cười

Mời người lên xe về miền quá khứ

Mời người đem theo toàn vẹn

thương yêu…”.

Theo Văn Khoa CAND

Năm 1987, khi vẫn còn sinh sống tại thủ đô Canberra ở Úc. Một buổi chiều cuối tuần tháng sáu êm ả, tôi lang thang vào thư viện Quốc Gia (National Library), và bất ngờ tìm thấy tập thơ Nguyên Sa, quy tụ những bài thơ tình tôi và những bạn trung học Pétrus Ký đã chuyền tay nhau trong lớp để cùng đọc…

Những kỷ niệm thời hoa mộng bỗng dưng hiện về tràn ngập trong ký ức tôi, với biết bao nhớ thương, tiếc nuối của một thời áo trắng sân trường. Tôi đã photocopy bài “Tháng Sáu Trời Mưa” của Nguyên Sa trong tập thơ và mang về nhà để nghiền ngẩm.

Trong niềm cảm xúc dâng trào của đêm mưa tháng sáu tại Canberra, từ trong căn hộ nhỏ bé dành cho người độc thân(Bedsitter) ở O’Connor, tôi đã trải lòng mình bằng những note nhạc chứa chan kỷ niệm của một thời niên thiếu, qua những vần thơ của thi sĩ Nguyên Sa, để rồi từ đó, tình khúc “Tháng Sáu Trời Mưa” đã ra đời…

Nhạc phẩm này nằm trong Album tình ca "Hoàng Thanh Tâm 2" gồm 12 tình khúc mang chủ đề: “Khúc Nhạc Sầu Cho Em”, phần hòa âm & phối khí của nhạc sư Lê Văn Thiện, do trung tâm Giáng Ngọc phát hành tại Hoa Kỳ năm 1987.

Theo một thông lệ bất thành văn, những nhạc phẩm nổi tiếng thường thường phải được những ca sĩ hàng đầu và tên tuổi lừng lẩy như : Thái Thanh, Khánh Ly, Lệ Thu, Tuấn Ngọc vv… thâu âm đầu tiên.

Thật may mắn cho tôi, dù Thái Hiền không phải là một ca sĩ đang ăn khách lúc đó, nhưng cô đã giúp tôi chắp cánh cho bài hát bay thật xa, được phổ biến sâu rộng trong quần chúng, để trở thành một trong những nhạc phẩm bất hủ trong kho tàng âm nhạc Việt Nam.

Nguồn : Hoàng Thanh Tâm Blog

Thi sĩ Nguyên Sa tên thật là Trần Bích Lan, sinh tại Hà Nội. Ông là nhà thơ, nhà báo, và là một giáo sư triết học nổi tiếng của Sài Gòn trước năm 1975. Năm 1949, ông du học Pháp và ở tại Provins. Năm 1953, ông đậu tú tài Pháp và lên Paris để ghi danh học triết tại Đại Học Sorbonne. Thời gian du học ở Pháp, có nhiều buổi chia ly đã trở thành nguồn cảm hứng để Nguyên Sa viết thành các bài thơ nổi tiếng.

Bài thơ “Áo lụa Hà Đông” của tác giả Nguyên Sa được phổ nhạc thành ca khúc bất hủ trong lòng người yêu nhạc

Từ thập niên 70 trở đi, tên tuổi Nguyên Sa bừng sáng trong giới âm nhạc khi những bài thơ của ông được các nhạc sĩ phổ nhạc. Nổi bật nhất là các tình khúc của Ngô Thụy Miên với thơ Nguyên Sa như “Áo lụa Hà Đông”, “Tuổi 13”, “Tình khúc tháng sáu”, “Paris có gì lạ không em?”... và nhiều tác phẩm thơ được Phạm Duy, Phạm Đình Chương, Song Ngọc, Hoàng Thanh Tâm “chắp thêm cánh vàng bay xa”, trở thành mẫu mực về sự giao hòa thơ, nhạc. Cùng với năm tháng, những bài thơ đi vào những trang sử thi ca và những bài hát trở thành bất hủ. Bút danh Nguyên Sa được ông sử dụng ngay trong những ngày đầu làm thơ ở Pháp, với ý nghĩa là ông tự cho rằng mình chỉ là một con số không, như là một hạt cát nguyên sơ (Sa nghĩa là cát).

Nói về ca khúc nổi tiếng “Tháng sáu trời mưa”, biên tập Minh Đức cho biết bài thơ của Nguyên Sa được hai nhạc sĩ phổ nhạc. Ngô Thụy Miên có phổ nhạc bài thơ này của thi sĩ Nguyên Sa vào năm 1984. Nhưng khi bản phổ nhạc của Hoàng Thanh Tâm ra đời năm 1987 mang tên “Tháng sáu trời mưa” với câu hát mở đầu nổi tiếng “Tháng sáu trời mưa trời mưa không dứt. Trời không mưa anh cũng lạy trời mưa”, nhiều khán giả lầm tưởng nhạc phẩm “Tháng sáu trời mưa” phổ thơ Nguyên Sa, nhạc Hoàng Thanh Tâm là sáng tác của Ngô Thụy Miên, hoặc xảy ra sự lẫn lộn tên tác giả giữa hai nhạc phẩm cùng tựa này.

“Hai ca khúc cùng mang âm hưởng lãng mạn của dòng nhạc xưa, đều được viết vào thập niên 80. Hai nhạc sĩ đều không biết bài này đã được người kia phổ nhạc, họ có chung cảm nhận về bài thơ, từ đó mỗi người có cách khác nhau để chọn lựa những câu thơ, chỉnh sửa thơ theo ý nhạc. Ngô Thụy Miên phổ “Tháng sáu trời mưa” đến hai lần, phiên bản đầu không phổ biến. Sau đó, “Tình khúc tháng sáu” được thu âm và nổi tiếng hơn”, biên tập Minh Đức giải thích.

Danh ca Phương Dung và biên tập Minh Đức trò chuyện về tác giả Nguyên Sa

Xuất hiện trong “Chân dung cuộc tình”, danh ca Phương Dung cũng chia sẻ về một kỷ niệm với nhà thơ Nguyên Sa: “Chồng của Phương Dung là bà con với bên ngoại của anh Nguyên Sa. Giới trẻ thập niên 60 tôn sùng thi sĩ, nhạc sĩ. Nhiều nữ sinh thời ấy thường chuyền tay nhau những áng thơ của Nguyên Sa. Tôi cũng như bao nữ sinh mơ mộng về thần tượng. Ngay từ cái tên đẹp Nguyên Sa và qua bài thơ “Áo lụa Hà Đông”, tôi tưởng tượng người thi sĩ ấy một chàng trai phong nhã, đẹp trai, cao ráo nhưng đến khi tôi gặp ông ngoài đời thì như bong bóng vỡ đầy tay. Thần tượng trong lòng tôi sụp đổ bởi ông không phải là người đẹp trai như tôi tưởng tượng”.

Tiếp đến, biên tập Minh Đức kể về nội dung trong cuốn hồi ký của Nguyên Sa. Trong đó, ông trải lòng cuộc hôn nhân với người vợ tên Nga, đặc biệt là về đám cưới nghèo của hai người khi ở Pháp. Ca khúc “Paris có gì lạ không em?” (thơ Nguyên Sa, nhạc Ngô Thụy Miên) được viết thời điểm Nguyên Sa sang Pháp du học và gặp gỡ định mệnh của đời ông là bà Thúy Nga. Năm 1956, hai ông bà về nước. Nguyên Sa mang một Paris với “sông Seine, tháp Eiffel, những cặp tình nhân, giáo đường sương mù” viết lên những dòng thơ trong “Paris có gì lạ không em?”.

Theo Thúy Vi (danviet)