Nhạc sĩ Trúc Phương (1933 – 1995) tên khai sanh là Nguyễn Thiên Lộc. Ông sanh tại Mỹ Hòa, quận Cầu Ngang, Vĩnh Bình.
Trúc Phương là gì? Nghĩa Hán Việt là hương thơm của rừng trúc, kiểu hình quốc huy của cố Tổng Thống Ngô Đình Diệm là bụi trúc quân tử vậy đó! Trúc Phương cũng có thể là tên của một người, cái người thương sâu đậm và da diết của ông Nguyễn Thiên Lộc.
Trúc Phương là một tác gia lớn của Miền Nam, tạo ra trường phái Trúc Phương rành rành.
Miền Nam có tứ đại tác gia trong nhạc vàng, có thể kể là Nguyễn Văn Đông, Lam Phương, Trúc Phương, Trần Thiện Thanh. Còn có thể kể ra thêm là Lê Dinh, Song Ngọc, Thanh Sơn...
Sáng tác đầu tay của Trúc Phương là "Tình thương mái lá" và "Tình thắm duyên quê", được ông viết vào năm 1957 khi đó ông 24 tuổi.
"Mái lá hiền là mái lá hiền
Quê tôi nối liền sông với nước triền miên
Yêu mái lá tình thương về mái lá
Đậm đà năm tháng hỡi ơi hỡi chàng!"
(Tình thương mái lá)
Nghe bài này xong nhận xét, văn ngôn của Trúc Phương không thuần chất Miền Nam khi ông tả cảnh Miền Nam mà "Mùa ngô bên nương lúa.", "Bát canh nóng chờ người."
Tình thắm duyên quê thì đượm tình Miền Nam hơn:
"Chiều làng quê say sưa trong tiếng ca
Người làng quê yêu bông lúa thiết tha
Những mẹ già ngồi trông trẻ đùa xóm dưới
Run run môi cười như thuở còn đôi mươi."
Đến năm 1957, chàng Nguyễn Thiên Lộc lên thành đô Sài Gòn. Rồi năm 1958 ra đời bài"Chiều làng em", năm 1959 với "Đò chiều".
Đò chiều là một sáng tác nhạc vàng nổi tiếng của nhạc sĩ Trúc Phương kể về mối tình bên bến sông của cô thôn nữ và người lính chiến.
"Một ngày nào trên bến cô liêu
Xóm bên sông tiêu điều
Buồn hắt hiu mây chiều
Đò của người thôn nữ
Chờ đưa người viễn xứ
Đưa anh trai phong sương
Đi lính Cộng Hòa.
Rồi chiều nào nắng tắt trên đê
Toán quân xưa trở về
Màu chiến y phai rồi
Người anh từ muôn lối
Về mang niềm vui mới
Đôi tay vun muôn hoa,
Hoa sắc Cộng Hòa."
Từ tình yêu quê hương, nhạc Trúc Phương đã phóng bút ca ngợi những người trai hùng Miền Nam thời loạn, hình ảnh người lính VNCH xả thân bảo vệ quốc gia vô cùng đẹp trong nhạc Trúc Phương.
"Bốn giờ đi dài thêm bốn giờ về
Thời gian còn lại anh cho em tất cả em ơi
Ta đưa ta đến đỉnh tuyệt vời
Ðêm lạc loài giấc ngủ mồ côi
Người đi chưa đợi sáng
Ðưa nhau cuối đường sợ làm đêm vui rủ xuống
Thương quê hương và bé nhỏ tình này
Ngừng trong đôi mắt đỏ
Vì mình mười sáu giờ bỏ trời đất bơ vơ."
(24 giờ phép)
Trúc Phương đặc biệt có những câu rất mượt mà, dễ thương và rực lửa kiểu "ngôn ngữ tình làm bằng dấu đôi tay" hay "đưa ta về nguyên thủy loài người."
Để Trả Lời Một Câu Hỏi tả cảnh một đôi trai gái mà cô gái có người thương lính chiến đang ở ngoài biên địa, ca từ quá đỗi dễ thương rung động người nghe. Những cung bậc chỉ có lúc người ta thương nhau thiệt nhiều mới có:
"Một nửa ba năm, anh yêu tình áo giày quân nhân,
đường xuôi quân ghé lại đôi lần.
Bao nhiêu âu lo, có hôm đã hỏi người yêu bé bỏng, hay mơ:
"Anh vắng nhà hoài em có nhớ?"
Trả lời anh yêu:
"Không gian còn, bước thời gian đi,
một ngàn đêm nhớ nhiều mơ nhiều.
Mưa khuya giăng tơ, gió khuya hững hờ
đèn hiu hắt ngọn tương tư, đôi lúc buồn vì anh vắng nhà."
Kết cuối của bài nhạc là lời an ủi, lời nhắn gởi về sự chờ đơi chung thuỷ "để anh vui bước đường quân hành".
"Tình nước lòng trai, anh hiên ngang đối diện mặt trời.
Chân qua chốn nào thương chất lên cao
Đã yêu lính trẻ ngày về ai tiếc gì."
Nghe nhạc Trúc Phương, ông trân trọng tình cảm với người lính Việt Nam Cộng Hoà. Trúc Phương là một trong số ít các nhạc sĩ như Trần Thiện Thanh và Trầm Tử Thiêng gọi thẳng cái độp phe bên kia là giặc, dĩ nhiên là thứ giặc thù.
"Đơn vị thường khi nằm trên đất giặc". "Gio Linh đón thây giặc về làm phân xanh cây lá."(Trên bốn vùng chiến thuật)
"Những đêm sương đổ
Đạn bay khói phủ
Những khi xua giặc bỏ quên giấc ngủ
Dù nhiều gian khổ câu nói thương ai
vẫn ngọt trên đầu môi."
Trúc Phương có nhiều bản tình ca lãng mạn nghe tê tái, có chút phảng phất liêu trai, thí dụ Con Đường Mang Tên Em, Trả Nhau Ngày Tháng Cũ, Nhớ Người Tình Xưa, Bóng Nhỏ Đường Chiều ....
"Lúc mới biết em một chiều nào
Em trộm nhìn anh cười nghiêng vai áo
Em ơi có biết
Có biết anh về thầm nghĩ những gì."
(Nhớ Người Tình Xưa)
"Trả nhau lối dọc đường ngang
Khi mình biết mình chán chường
Trả giận trả thương hắt hiu con ngõ buồn
Mà xưa tiếc ngẩn ngơ khi mất một lần hôn."
(Trả Nhau Ngày Tháng Cũ).
Trúc Phương là nhạc sĩ của đêm, tình ca của đêm, hơi thở và thao thức của đêm khuya. Lúc nào đêm khuya cũng làm ông ray rứt và đau khổ.
Đêm Tâm Sự viết rằng:
"Mấy năm cách biệt chỉ vui đêm này
Trút vơi tâm tình của hai chúng mình
Một lần trong đời anh nói thương tôi
Tiếng ngọt trên đầu môi.
Này bạn đêm nay hỡi nếu mai đi rồi
nhớ mang theo nụ cười
Còn tôi đêm mơ còn tôi đợi chờ
Thì dù xa xôi tôi vẫn là của người."
Đêm Buồn Phố Thị, Hai Chuyến Tàu Đêm, Nửa Đêm Ngoài Phố, Mưa Nửa Đêm, Tàu Đêm Năm Cũ...
"Lòng buồn rạt rào
Nhớ hôm nào xuôi miền trung
Chuyến xe đêm anh gặp em
Môi em đang xuân nhưng mắt buồn ngấn lệ trần
Chuyện đời sầu đắng vấn vương đôi má dịu hiền
Áo em màu tím
Đậm đà vì là buổi ban đầu ta gần nhau
Nói nhau nghe câu chuyện cũ.
Nhưng tìm đâu tiếng đêm qua cho lòng ấm
Đêm nay cô đơn nghe gió lạnh rót vào hồn."
Chuyện Chúng Mình cũng ban đêm:
'Đêm nay anh ngồi lặng yên nghe tôi kể chuyện xưa
bao năm lắng trong tim.
Đời anh đã bao năm gió sương gót chân in chiến trường.
Làm quen với đêm canh gió lộng, với mưa khuya núi rừng.
Mai anh đi rồi làm sao tôi ngăn được
thà vui đi cho trót đêm nay.
Nhiều lần mình trắng bàn tay như chuyện xa xưa ấy
xin đừng nhớ hay buồn.
Đôi ta không sống vì nhau khi kẻ ở người đi
thôi thương tiếc làm chi.
Mình về ngõ tối hai nơi có vài vì sao rơi
đêm hò hẹn hết rồi."
Nhạc Trúc Phương buồn, lúc nào cũng buồn, cái buồn âm ỉ và da diết, cái buồn muôn thuở và thiên thu.
Vì nhạc buồn nên đời ông cũng không vui.
Trúc Phương viết nhiều nhạc tình, hình bóng nhiều người phảng phất trong đó, nhiều người thích ông.
Trúc Phương đi biểu diễn ở Bến Tre, vợ của ông đến coi.
Và Trúc Phương phải lòng người con gái Bến Tre 16 tuổi đó.
Người con gái Bến Tre đó đã thành vợ chánh và sau này làm mẹ của 3 người con của ông.
Miền Nam đang bình thường, mọi thứ như sụp đổ, trong một thời gian ngắn Miền Nam chìm trong một cơn mê dài.
Ngày tháng 4/1975.
Với trí thức Miền Nam thì sự khắc nghiệt và nghiệt ngã còn kinh khủng hơn, những người học thấp leo lên đầu người học thiệt.
Trí thức Miền Nam lớp đi học cải tạo, đi kinh tế mới, lớp vượt biên, lớp bị vợ bỏ, ra đường đạp xích lô hoặc bán cà lem..
Văn nghệ sĩ Miền Nam trượt chân trong một sự biến động lớn cảm xúc và lí trí.
Trúc Phương đã nhiều lần vượt biên để tìm tự do nhưng thất bại liên tiếp, tù tội, nhà cửa không còn, kinh tế khánh kiệt, gia đình ly tán, vợ thứ ba bỏ, đứa con theo mẹ, vợ lấy chồng khác.
Nhạc sĩ tài hoa thành người vô sản đúng nghĩa, không nhà cửa, không gia đình, không giấy tờ tùy thân, không tiền bạc.
Báo Yến kể:
“Trước năm 1975, anh Trúc Phương thành công lắm, trong mắt chồng tôi thì cố nhạc sĩ là một người rất đáng ngưỡng mộ. Tuy nhiên sau đó thì cuộc sống của Trúc Phương gặp nhiều khó khăn.
Khi người vợ thứ ba bỏ anh ấy thì anh ở với người con trai. Nhà anh khi đó nghèo lắm, chỉ có độc một chiếc giường và một tủ quần áo. Thỉnh thoảng tôi cũng phụ giúp anh một ít tiền và mua thuốc cho anh vì Trúc Phương bị yếu, nghẹt phổi. Với tôi, anh thật sự là một ông hoàng của dòng nhạc bolero, giai điệu những bài hát của Trúc Phương rất đẹp còn ca từ thì dễ đi vào lòng người”.
Trúc Phương kể:
“Sau những biến cố của cuộc đời, tôi phải sống một thời gian kiểu rày đây đây mai đó, bèo dạt mây trôi.
Nếu đói thì không đói ngày nào, nhưng mà nói no thì chưa được ngày nào gọi là no. Tôi không có mái nhà, lúc đó thì chuyện vợ con cũng tan nát rồi.
Tôi sống nhờ nhà bạn bè. Nhưng mà khốn nỗi bạn bè cũng có hoàn cảnh bi đát, khổ sở. Không ai đùm bọc ai được. Thêm nữa, bạn bè không dám chứa tôi trong nhà, bởi vì tôi không có giấy tờ tùy thân, chẳng có thứ gì trong người cả…
Tôi nghĩ ra một cách, là tìm nơi nào có khách vãng lai để chui vào ngủ với họ để tránh bị kiểm tra giấy tờ.
Ban ngày thì lê la trong thành phố, đến đêm phải ra xa cảng Miền Tây thuê một chiếc chiếu, thế chưn 1 đồng. Ngủ đến sáng, xếp chiếu trả cho người ta, lấy tiền thế chân về. Một năm tôi ngủ ở xa cảng đến 9 tháng như vậy.
Hôm nào có tiền đi xe lam, tôi ra sớm, chừng 5 giờ chiều có mặt ngoài đó thì còn có chỗ lịch sự, tương đối vệ sinh để trải chiếu nằm. Hôm nào ra trễ, chỗ tốt, sạch, vệ sinh… bị người ta giành hết rồi, tôi phải trải chiếu gần chỗ người ta đi tiểu, nhưng mà cũng đành chịu”.
Nhiều người nói trong thời gian khổ sau 1975 mà Trúc Phương viết “Thói đời” và “Buồn trong kỷ niệm” là sai, vì Thói Đời viết năm 1970 và Buồn Trong Kỷ Niệm viết năm 1963.
Nhưng có lẽ Trúc Phương viết trước cho chính cuộc đời của mình , cái cảnh "Rượu trần ai gội niềm cay đắng những suy tư in đậm đường hằn" và "Đến nay thì đã đắng cay nhiều quá" nó rành rành đó thôi!
Đến năm 1995, nhạc sĩ Trúc Phương trút hơi thở cuối cùng ở bv An Bình vì lao phổi và suyễn, cộng với suy kiệt sức khỏe. Vợ đầu tiên đã làm đám ma và chôn cất ông ở nghĩa trang Lái Thiêu.
Trong bản nhạc Mắt Chân Dung Để Lại Trúc Phương viết:
"Từ biệt tuổi thơ, xa dần hơi ấm mẹ
Bỏ đất bỏ biển nắng và gió mùa về
Mang nặng thân cát bước long đong phận cát
Những ngày phố thị, ngõ buồn phố thị.
Đời chỉ gượng vui vui để quên trắc trở
Và những chờ đợi cứ dài mãi đợi chờ
Em chừ xa lắc, mắt chân dung buồn bã
Nửa đường muốn về, nửa chưa muốn về.
Từ đó viết cung thương gọi nhau
Lời đau chim sáo giọng đắng vạc sầu
Cho dù sao vẫn nhớ
Về hỏi đưa võng gió ca dao lồng lộng."
Rốt cuộc Trúc Phương đã xong phận mình "khóc mình khóc người, đỏ hoe suốt đời."
Cố nhạc sĩ Trúc Phương không còn nhưng những ca từ dễ hiểu chân phương và da diết của ông vẫn còn mãi. Nhưng ca khúc vẫn vang lên với tiếng hát Thanh Thúy, Hoàng Oanh, Bảo Yến và Duy Khánh.
Ngàn đời ngân vang dòng nhạc bất tử!
Tiếc thay hoài công thôi!
Phố đã vắng thưa rồi
Biết rằng chẳng duyên thừa
Để người không gặp nữa
Về nối giấc mơ xưa.
Nguồn sưu tầm internet